Bir İntihar Psikolojisi

Aslında yazacak o kadar çok bahis, gündemde o kadar çok sorun var ki. Ancak bütün hepsini elimin kenarıyla masamdan şöyle bir kenara itip dünyanın kozmik bir buhranından, öldürücü sendromundan kelam etmek istiyorum bu hafta: İNTİHAR!

Bir adam okyanus kıyısında yürüyüş yaparken denize telaşla bir şeyler atan birine rastlar. Biraz daha yaklaşınca bu kişinin kıyıya vurmuş deniz yıldızlarını denize attığını fark eder ve “niçin bu deniz yıldızlarını denize atıyorsunuz” diye sorar. Topladıklarını hızla denize atmaya devam eden kişi “yaşamaları için” cevabını verince, adama şaşkınlıkla ‘iyi ancak burada binlerce deniz yıldızı var. Hepsini atmanıza imkân yok. Sizin bunları denize atmanız neyi değiştirecek ki?’ der. Yerden bir deniz yıldızı daha alıp denize atan kişi, ‘Bak onun için çok şey değişti’ karşılığını verir.”

İşte bir deniz yıldızı için çok şey değişir fikri ile başlıyorum yazıma.

Hayatımda birinci intihar haberini gazeteden okuduğumda ortaokul öğrencisiydim: “11 yaşındaki Yemen üvey anne şiddetine dayanamayıp kendini odasında astı…” Daha yeni yeni tanıştığım ergenlik hislerimle çok üzülmüştüm bu habere. Uzunca bir mühlet tesirinde kaldım ve hala da kalmaktayım” On bir yaşındaki bir kız çocuğu (henüz ergen bile değil) nasıl böylesi bir ölümü tercih edebilir, neden kendini asar? Haydi o çok mutsuzdu diyelim Ya Robin Williams, o herkesi güldüren yüzü gülücükler dağıtan Oscar, Emmy, Altın Küre, Grammy ödüllü sevimli insan? Peki o nasıl intihar edebilir? Ya geçenlerde 34 yaşında ki genç insanın intihardan önce veda videosu’na ne demeli? Her geçen gün yazılı, görsel ve toplumsal medyada intihar olaylarının arttığına şahit oluyoruz. Her intihar haberini duyduğumuzda da içimiz burkuluyor. Ancak hiç kolay değil alışılmış o denli insanın canına kıymaya karar vermesi. Elimize küçük bir kıymık batsa acısını hissedebiliyorsak, hayatımıza son verecek kadar elem verici bir davranışı gerçekleştirmek için büyük nedenler veya önemli rahatsızlıklar olması gerekir. O halde insan neden intihar eder?

Pek çok araştırma gösteriyor ki, intihar en az bir tetikleyici olay sonucunda gerçekleşmektedir. İntiharda en değerli tetikleyici olaylar; hengame, terk edilme, okul başarısızlığı ya da imtihan, işten çıkarılma, şiddete uğrama’ dır. Bu hissin ortaya çıkmasında en değerli etken psikolojik rahatsızlıklar ve durumsal ömür krizleri’dir. Durumsal hayat krizlerinden kastım beklenmedik ve aniden gelişen olumsuz  durumlar. Örneğin; boşanma, dul yahut başka yaşıyor olmak, başarısızlık, statü kaybı, ağır bir hastalığa yakalanma, sevilen birini kaybetme üzere tecrübeler bütün insanları etkileyen olaylardır. Bireylerin bu güç devirleri kendi kendilerine atlatabildikleri üzere zorlandıkları durumlarda olmaktadır. Gel gelelim ki işin içinden çıkılamayan anlar olmuştur. Bu katiyen bir ruh hastalığı değil, bir zorlanma periyodudur. Durumsal ömür krizleri durumunda bireyin psikolojik yardım almaması ne yazık ki intihara kadar varan sonuçlara ulaşmaktadır. Bütün bunlar kişinin kendini çaresiz ve ümitsiz hissettiği külfetli hayat koşullarıdır.

İntihar aslında insanın hayatının alt üst olma halidir. Sosyolog Durkheim sefaletin tek başına intiharlara neden olmadığını belirtmektedir. Ekonomik krizlerin intihara neden olduğunu belirten Durkheim, bunun nedeninin zenginlik ya da fakirlik değil; toplumsal yapıdaki değişiklik olduğunu belirtir. Kıymetli olan toplumda meydana gelen değişikliğin bireyin hayat şartlarını alt-üst etmiş olmasıdır.

İntiharlarda bir tahlil arayışı daima vardır. Bu durumdan nasıl kurtulurum sorusuna cevap olarak intihar gündeme gelmiştir. Ruhsal gerçekler Aristo mantığı ile uyuşmaz, intiharda da bu görülür. Kişi mevte hazırlanırken, intihar teşebbüsünde bulunurken bir yandan da yardım isteğinde bulunur. İşte burada bir çelişki vardı. Onlara yaklaşım bu bakımdan hassas bir bahistir. Bu sebeple intihardan bahseden şahsa yaklaşımda gayemiz “hayatın onun için tekrar yaşanabilecek değerde olması için hayat kaidelerinde ne üzere değişiklikler yapılmalı?” sorusuna karşılık aramaktır. Bunu yaparken; uyarmak, genelleştirmek (herkes o denli gibi), öğüt vermek, sorunu küçümsemek, yargılamak en tehlikeli tavırlardır. Şunu unutmamak gerekir ki intihar teşebbüsü hiçbir zaman “gösteri”, “şantaj”, “numara” olarak değerlendirilmemelidir

İntihar eğilimine yatkın bireylerde psikoterapinin faydası elbette ki yadsınamaz. Hayatla ölüm arasında gidip gelen kişinin çatışmalı his durumu anında ruhsal dayanak almasıyla düzelmeye başlayacaktır. Zira bu üslup çatışma durumları tıpkı vakitte insanların kendileri ve hayatları adına yeni kararlar aldığı, kendini yenilediği münasebetiyle değişime açık olduğu en önemli dönemlerdir.

Psikoloji alanında kelam sahibi olan Sigmund Freud’a nazaran “intihar evvelce özdeştirilmiş bir sevgi objesine yöneltilmiş saldırganlık sonucu meydana gelen bir depresyon halidir; daha sonraları ise saldırganlığın kişinin kendi üzerine çevrilmesi olarak tanımlamıştır.” Evet, İntihar kişinin kendisine yönelttiği bir şiddet hareketidir. Umutsuzluğa kapılan kişi ya yakınındaki bireylere saldırır ya da kendini yok eder. Şiddet ülkemizi tehdit eden sorunların başında gelmektedir. İntihar duygusu buna sıklıkla eşlik edici bir davranış olarak karşımıza çıkar. Bu his ile bireyde ki sadizminin kendisine çevrildiğini görürüz. Malapert de bu konuda benimle tıpkı fikirde; “intihar egoizmin ürünüdür” der.

İntihar belirtilerini sıralarsak; çabuk öfkelenme, çok sonluluk, çabuk ağlama, çok hüzünlü durum, hoşlandığı şeylere karşı ilgisizlik, uyku bozuklukları, İştah değişikliği, kendini suçlayıcı konuşmalar, ölümle ilgili hususları konuşma, içe kapanma, kimseyle konuşmama, halsiz ve yorgun olduğunu söylem, Saldırgan davranış..

Freud, evvelce intiharın açıklanamayacağını tabir etmiş ve “İntihar bilim açısından çözümlenememiş bir sorundur” demiş olmakla birlikte “yas ve melankoli” isimli makalesinde kişideki sadizmin depresyon hallerinde kişinin kendisine çevrildiğini söyler. Freud’a göre melankolide (ağır depresyon hali) kişinin egosu ile içine yansıttığı bir bakıma içine yerleştirdiği sevgi nesnesi birbiriyle kaynaşmış durumdadır. Kaybettiği bu sevgi objesinin yerine, normallerde olduğu üzere yeni bir nesne koyamazsa kaybetmiş olduğu objeye yönelttiği saldırganlık kuvvetlerini  kendisine yöneltmiş olur.

Dünyada ortalama olarak her 3 saniyede bir kişi intihar teşebbüsünde bulunmakta; her 40 saniyede bir kişi intihar sonucu hayatını yitirmektedir

Vefata yapılacak en büyük hazırlık yaşamayı ertelememektir. Ertelenmemesi gereken yaşamaktır. Yaşamak nedir sorusu ise kişinin hayatı nasıl anlamlandırdığı ile alakalıdır.  Bu durumu stoacı felsefeciler kısa bir cümlede özetlemeyi başarmışlardır: “İyi yaşamak uygun ölmektir.”

Yazımı Genç Werther’in Acıları isimli romanı ile pek çok intihar olayına sebep olan yazar Goethe’nin bir kelamı ile bitiriyorum: “Elinde hava, ışık ve dost sevgisi kaldıysa hüzün çekme.”

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir