Otistik çocukların bir zeka teorisi var mıdır?

Otizm günümüz dünyasında en çok görülen gelişimsel bozukluklardan biridir.

Otizmin nedeni tam kanıtlanamamış olsa bile ruhsal nedenlerden fazla fizyolojik

nedenli olduğu düşünülmektedir. Bu bozukluk toplum tarafından sanılanın tersine IQ

sıkıntısından bağımsız olarak toplumsal çevreyi manaya ve toplumsal etrafa ahenk gösterememe

sıkıntısıdır.Otizmli bireyler toplumsal irtibat geliştirmeden mahrumdur. Otistik çocukların toplumsal

etraftan soyutlanmış ve toplumsal etraftan kopuk davranışları onların bir zeka teorileri olup

olamayacağını sorgulama gereksinimi doğurmuştur.

Zeka teorisi; Başka insanlarında bir şeylerin farkında olduğunu, bildiğini, istediğini,

inandığını bilme yetisidir. Bu teorinin otistik çocuklar üzerindeki geçerliliği makalede geçen

Sally and Anne deneyi ile test edilmiştir. Bu deneye olağan ve otistik bireylerin dışında zeka

seviyesinin tesirini de değerlendirebilmek üzere Down sendromlu çocuklar da dahil edilmiştir.

Zira otistik çocukların bir birçoklarında zeka geriliği olsa da ve ya birtakım otistik belirtiler bu zeka

geriliği ile ilişkilendirilse de bu zeka gerilik tek başına toplumsal bozukluğu açıklamak için kâfi

bulunmaz. Deney sonucunda ortaya çarpıcı sonuçlar çıkmıştır; zeka geriligi olan çocuklar

yanıt veremeyecekleri düşünülen soruya olağan çocuklarla birlikte yanlışsız yanıtı

vermişler,(inanç sorusu) otizimli çocuklar ise bu soruya yanlış yanıt vererek deneyi yanlışsız

tamamlama haklarını baştan kaybetmişlerdir. Öte yandan, otizm ve zeka teorisine tek bir

deney ile bağdaştırmak ve açıklamaya çalışmak kâfi değildir. Üstelik bu deneyde deneyin

art planı da atlanmıştır. Örneğin, Sally ve Anne’in daha evvel misketin mümkün yerleri hakkında

konuşup konuşmadıkları söylenmemektedir.Yinede bu deney otistik çocukların deneydeki

olay hakkında akıl yürütememelerine bağlı olarak zeka teorisinden yoksun olduklarını

yetersizde olsa göstermiştir.

3-) Öte yandan bu teori bağlamında otistik çocuklarla ilgili yapılan diğer çalışmalarda

mevcuttur. Zihin kuramının incelendiği birçok araştırmada, otistik çocukların zeka teorisinde

yanlış inanç süreçlerindeki performansları lisanın formal değerlendirmeleriyle bağlantılı çıkmıştır.

Her ne kadar genel lisanın (alıcı sözcük dağarcığı ve tümce yapısı) zeka teorisi süreçlerindeki

performansla alakalı olduğu bulunmuş olsa da regresyon tahlili sonuçları karmaşık tümce

yapısı ile ilgili performansın zeka teorisi süreçlerinde gözlenen performansı yordayan tek

değişken olduğu bulunmuştur. Dahası, yapılan araştırmalarda zeka teorisi ile sözcük dagarcıgı

ortasında bir alaka bulunmuştur.Happe’nin 1995 yılında yaptıgı çalışmada öteki kümelerden

farklı olarak otizimde lisan ile zihin kuramı ortasında güçlü bir münasebet oldugu, otizmde zeka

teorisinin bir başarısı varsa bunun yalnızca lisana dayandırılabilecegini savunmuştur. Yani öbür

çocuklar dilbilimsel olmayan bilişsel sistemlerini kullanırken otizmi olan çocuklar yanlış

inanç süreçlerine tahlil üretmede sözel hünerlerini kullanıyor olabilirler. Tager-Flusberg ve

Sullivan’ın 1994 yılında yaptıkları bir deneyde otizmi olan çocuklarda alıcı sözcük

dağarcığının yanlış inanç performansı ile bağlı olduğunu bulmakla

bir arada sözdiziminin de yanlış inanç performansı ile güçlü alakası olduğunu belirtmişlerdir. İki

çalışma gerçekleştiren araştırmacılar, birinci çalışmalarında 3-4 yaşlarında olağan gelişimli,

ikinci çalışmalarında da 6-22 yaşlarında otizmi olan, 7-20 yaşlarında zihinsel yetersizliği olan

ve 7-20 yaşlarında olağan gelişimli bireyin, yanlış inanç ve karakterin hareketlerini açıklama

performanslarını incelemişlerdir. Araştırma sonuçları otizmi olan çocukların yanlış inanç ve

karakterin aksiyonlarını açıklama performanslarının, sözcük dağarcığı puanlarıyla ve lisan testinin

sözdizimi alt testi puanlarıyla bağlantılı olduğunu göstermektedir. Tager-Flusberg ve Anderson

(1991), yaş ve lisana nazaran eşleştirilen otistik bozukluğu olan ve down sendromuna sahip

çocukların sohbet hünerlerini karşılaştırmışlardır. Her bir çocuktan bir yıl içinde dört kere lisan

örneği alınmıştır.Otistik bozukluğu olan çocuklar, birinci değerlendirmede down sendromu olan

çocuklara nazaran sohbet hünerlerinde gelişimsel olarak farklılık göstermezken lisan geliştikçe

otistik bozukluk gösteren çocuklar, içerik ve irtibat tarzları açısından down sendromlu

çocuklardan daha fazla farklılık göstermişlerdir.

Sonuç olarak, yapılan araştırmalar ve elde edilen bulgular ışığında otistik çocukların

zeka teorilerinin aşikâr bir eğitimden sonra fark edilecek düzeye getirilebileceğini

göstermektedir. Bu kazanım ise lisan hünerlerinin yine yapılandırılmasıyla ya da

geliştirilmesiyle elde edilebilir. Buna baglı olarak lisanın gelişim üzerindeki tesiri yadsınamaz.

Otizmin doğum itibariyle birinci iki sene içinde gözlemlenildiği bilindiğine nazaran, bu bireylerin

olağan gelişimli çocuklara nazaran iki yaşına kadar rastgele bir zihin teorisine sahip oldukları

düşünülemez. Ancak vakit içerisinde onlara lisan gelişimi alanında yapılacak olan yardımlar ve

verilecek eğitimler ışığında onlarında vakit içerisinde zihin teorisi sahibi olabilecekleri

düşünülebilir.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir