Özel artrologıa – özel eklem bilimi

Junctura Extremitatum Thoracicarum (Üsttaraf Kavşağı Eklemleri)

Arka. acromioclavicularis ve arka. sternoclavicularis olarak iki tanedir. Bu eklemlerin ikisi de plana tipi (sinoviyal) eklemler olup; arka. sternoclavicularis’in kapsülü lig. sternoclaviculare anterius et posterius ile desteklenmiştir. Arka. acromioclavicularis’in kapsülü ise lig. acromioclaviculare ile desteklenmiştir. Arka. acromioclavicularis’in ekstrensek bir bağı olan lig. coracoclaviculare (lig. trapezoideum ve lig. conoideum olarak iki kısmı vardır) bu tendolar eklemin stabilizasyonunda rol oynar.

Özgür Üsttaraf Eklemleri

l. Omuz eklemi (art. humeri.glenohumeral eklem): Humerus başı ile scapula’daki glenoidal çukur ortasında oluşmuş, sinoviyal, siferoid bir eklemdir. Sığ olan glenoidal çukurluk, labrum glenoidale ile arttırılmıştır.

Omuz eklemi, gevşek ve yer yer incelmiş bir eklem kapsülüne sahiptir. Kapsülün en zayıf yeri alt kısmıdır. Kapsül geriden dört kısa kasın (m. supraspinatus, m. infraspinatus, m. teres minor, .m. subscapularis) tendonları ile desteklenmiştir. Bu dört kas “rotator cuff’ (Sits kasları) olarak isimlendirilir. M. biceps brachii’nin caput longum’unun kirişi eklem boşluğundan geçerek scapula’ya tutunur.

Eklem kapsülü, glenohumeral ve coracohumeral) bağlarla da desteklenmiştir. Eklem etrafında birçok bursa (bursa subacromialis. bursa subdeltoidea vb.) bulunur.

2. Dirsek eklemi (art.cubiti) : Humerus alt ucu ile radius ve ulna’nın üst uçları ortasında oluşan, ortak kapsüllü üç eklemden ibaret, kompozit bir eklemdir. Eklem içeriğindeki üç eklem farklı tiplerde olmasına rağmen, dirsek eklemi işlevsel olarak gingliymus tiptedir.

Dirsek eklemi kapsamındaki humero-radial eklem sferoid tipte, humero-ulnar eklem gingliymus tipte, üst radio-ulnar eklem ise trokoid tipte eklemlerdir. Eklemin, stabilizasyonunu sağlayan bağları (lig. anulare radii, lig quadrat ve lig obliqua ) dışında ulnar ve radial colloteral bağları (lig. collaterale ulnaıre et radiale) vardır.

Atr. Cubiti Klinik Bilgi

1. Dirsek eklemi yüzleri geniş ve dış tesirlere açık bir eklem olduğu için çıkık ve kırıklar çok görülür. Eklemi oluşturan ögelerin olağan durumda olup olmadığını gösterej rongen sinemaları dışında kimi foktöler vardır.

a. Ön kol tam eksentesyondaiken olekranonun doruğu, iç ve dış epikondilleri birleştiren çizgiye teğettir.

b. Ön kol 90° fleksiyonda iken iç epikondil, olekranon ve dış epikonilin en üçgen ortaya çıkar. Bu iki ölçüt dışındaki durumlarda, eklemde kırık yahut çıkıklar kelam hususudur.

2. Olekranonun art yüzü derinin altında çok yüzeyeldir. Bu yüzle derialtı dokusu ortasında bursa subcutanea olecrani denilen bir sinovyal kesew yer alır. Bu bursa dirsek üstüne düşmelerde ve kesenin sert yüzeye devamlı sürtünmelerinde (öğrencilerde) iltihaplanabilir ve şişer.

3. Proksimal radial epifiz kırığı gençlerde, dirsek eklemi fazla abduksiyona zorlayacak biçimde düşmelerde görülür. Bu epifiz diafiz ile 14-17 yaşlar ortasında birleşir.

4. İç epikondil ayrılması, çocuklarda dirsek eklemi ekstensiyonda iken fazla abduksiyona zorlayacak içimde düşmelede görülür. Çok gerilmiş olan unlar kolletral ligament iç epikondili epifizden söker ve aşağıya çeker. Zira iç epikondil epifizi 20 yaşına kadara humerus distal ucu ile birleşmez. Bu geç birleşmeye dikkat edinz. İçepikondil ayrılmasında çabucak altından geçen n. ulnari zedelenebilir.

5. Dirsek eklemin geriye çıkması (posterior dislokasyon): Çocukların dirsek eklemi fleksiyonda iken elleri üstüne düşmelerinde görülür. Ulna ve radius prosimal uçları arka-yukarı hakikat uzaklaşır.

6. Taşıma açısı: Bu açıya ilişkin bilgi kol ve ön kol kırıkları düzeltilirken önelidir. Buna ek olarak bu açının darması Turner Sendromu’nun klinik karakterlerinden biridir. Seks kromozomu XO olan bayanlarda görülür ön kolun radial tarafa fazla dönmesine cubitus valgus durumu denir.

3. Radioulnar eklemler: Radius ile ulna ortasında üç eklem mevcuttur. Bunlardan ikisi (art. radioulnaris proximalis ve arka. radioulnaris distalis) diarthrosis (trokoid tipte) usulünde olduğu halde biri synarthrosis (syndesmosis radioulnaris) işlevsel olarak da amphiarthrosis tiptedir. Distal radio-ulnar eklemde, proc. styloideus ulnae’nin tabanından incisura ulnaris radii’ye uzanan güçlü bir bağlayıcı discus articularis bulunur. Bu disk, eklemi arka. radio-carpea’dan ayırır.

4. Radiocarpal (el bileği eklemi) eklem: Radius’un alt ucu ile el bilek kemiklerinin üst sırası kemikleri ( os pisiforme hariç) ortasında oluşmuş elipsoid (iki eksenli) bir eklemdir. Radiocarpal eklem fleksiyon, ekstensiyon, abduksiyon ve adduksiyon hareketleri yapabilir.
Radiokarpal eklemde, dorsal, palmar, radier ve collateral bağlar ile tespit edilir.

5. Carpal eklemler : Tıpkı sıradaki carpal kemikler ortasındaki eklemlere intercarpal, üst ve alt sıra carpal kemik kümeleri ortasındaki ekleme de mediocarpai eklemi denir. Carpal kemiklerin tümü sinoviyal ve plana tipinde olup kayma hareketleri yapabilirler.
Carpal eklemler interkarpal dorsal ve palmar bağlar ile radier ve interosseus bağlar tarafından güçlendirilmiştir.

Arka. Carpalia Klinik Bilgi

1-Sinovial sıvının bakteriler için çok uygun bir ortam oluşturması nedeniyle kılıfın perforasyonlarında (delinmelerinde) önemli enfeksiyonlar ortaya çıkabilir (tenosinovit).
Bursa radialis: M. flexor pollicis longus tendosunu saran sinovial kılıftır. Bu kılıf başparmağın ucundan lig. carpi transversum’un 2, 5cm. kadar proksimaline uzanır.
Bursa ulnaris: M. flekxor digitorum superficialis (sublimis) ve m. flexor digitorum profundus tendolarını ortak olarak saran sinovyal bir kesedir. Unlar tarafta küçük parmağın digital kılıfı bu kılıf ile birleşir. İşaret orta ve yüzük parmakların tendonlarını saran kısımları ise avucun ortasında kapanarak sonlanırlar. Bu ortak sinovial kılıfın proksimal ucunda lig. carpi transversum’un 3-4 cm. üstüne kadar uzanır.

2-Bilekte çoklukla radial ve unlar bursalar ortasında bir ilişki olduğu için başparmağın enfeksiyonları küçük parmağın ucuna kadar yayılabilir ve elde horse-shoe (at nalı) abselere neden olabilirler.

3-Dupuytren kontraktürü (Aponeurosis palmaris): longitudinal liflerinin patolojik olarak kalınlaşması ve kasılması (fibrozis) bir yahut birkaç parmakta kalıcı fleksiyon oluşturur. Buna dupuytren kontraktürü denir. Bu başparmakta pek görülmez. Zira aponeuroz başparmağın özgür kısmına kadar uzanmaz. Yüzük ve küçük parmaklar evvel tutulurlar. İşaret parmağı daha seçkin olarak tutulabilirler. Nedeni bilinmemektedir.

6. El tarak ve el parmak iskeleti eklemleri: Metecarpal (el tarak) kemiklerinin tabanları ile alt sıra el bilek kemikleri ortasındaki eklemlere carpometacarpal eklemler, el tarak kemiklerinin başları ile proksimal phalanksların tabanları ortasındaki eklemlere metacarpophalengeal eklemler, falankslar ortasındaki eklemlere de interfalengeal eklemler denir.

Junctura Extremitatum Pelvinarum (Alt ekstremite eklemleri-Alt üyeler)

l. Arka. sacroiliaca: Os sacrum ve os ilium’daki auriculer yüzler ortasında oluşmuş, sinoviyal-plana tipi bir eklemdir. İşlevsel taraftan amphiarthrosis kabul edilir. Eklem çok güçlü bağlarla (dotsal sacroiliak ve interosseus bağlar) desteklenmiştir. Sacotuberal ve sakrospinal bağlar da eklemin stabilizasyonunda rol oynarlar.

Symphysis pubica: Sağ ve sol os pubislerin önde, orta hatta birleşmesi ile oluşmuş kartilaginoz bir eklemdir. Eklemin üst ve alt tarafından bağlar uzarır. Simfizis pubica’nın bağları ve diski, bayanlarda hamileliğin son aylarında hormonların tesiri ile yumuşayarak, doğuma katkı yapar.< /p>

Arka. Sacroiliacus Klinik Bilgi

1.Yüksekten, ayaküstü yere düşme durumunda sakroiliak eklemler beden tartısını kalça kemiklerine iletirler. Alt ekstremitenin fleksiyonu omurgayı incinmekten korur. Sakrotuberal ve sakrospinal ligamentlerin elastikliği de omurgayı koruyan ögelerdir.

2. Gebeliğin son evrelerinde hormanal tesirlerle sakroiliak ve interosseal ligamentler yumuşayarak gevşerler. Bu durum eklemin rotasyon biçiminde hareketlerine müsaade verir. Birebir durumun symphysis pubiste de olması ile doğum kanalından fetus başının geçmesi kolaylaştırılır.

3. Crista iliaca’nın geride son bulduğu spina iliaca posterior’ları palpe etmek çoğunlukla güçtür. Fakat bu spinaların çabucak üstünde, onları işaretleyen küçük birer deri çöküntüsü vardır. Bunlar bir birinden 8 cm kadar uzaktadır. Bu deri çukurcukları ilium’dan kemik iliği almak isteyen bir doktora güzel bir işarettir. İğne çukurunun 1 cm alt-dış tarafından ilium’a sokularak kemik iliği alınır.

2. Arka. coxae: Femur başı ile os coxae’deki acetebulum ortasında oluşmuş sferoid bir eklemdir. Kalça eklemi bedenimizin en hareketli eklemlerinden biridir. Kalça eklemi sağlam ve sık örgülü bir kapsulaya sahiptir.

Eklemin temel bağları lig. iliofemorale, lig. pubofemorale ve lig. ischiofemorale’dir.

Bunlar dışında eklemin mekaniğinde tesirli olmayan lig. transversum acetebuli ve lig. capitis femoris (lig teres femoris) bulunur. Lig. capitis femoris içinde femur başına giden damarlar bulunur.

Kalça eklemi, ekstansiyon-fleksiyon. abduksiyon-adduksiyon ve rotasyon hareketlerine imkan sağlar.

Arka. Coxae Klinik Bilgi:

1. Osteoartrit’e bağlı ağrı ve deformiteleri önlemek için kalça eklemi kısmen yahut büsbütün çıkarılıp, protezle değiştirilebilir. Yeni metal yahut plastik eklem olağan eklemin misyonlarını eksiksiz nyapar.

2. Lig. Capitis femoris değişikliği bireylerde büyüklük ve uzunluk bakımından varyasyonlar gösterir. İçinden a. capitis femoris geçer.

3. Femur başına çok yakın olan collum kırıkları çoğunlukla baş’ın kan deveranını bozarlar. Kimi bieylerde a. capitalis femoris’ten gelen kan, femur başının ucunu besleyen tek kaynak olabilir. Bu türlü durumlarda ligamentin kopması ile femur başının proksimal prçası aseptik nekroza uğrayabilir.

4. Kalça eklemi duyularını algılayan femoral, siyatik ve obturator hudutlar tıpkı vakitte diz eklemini de innerve ettikleri için kalça eklemi ağrıları diz bölgesine de aksedebilir.

5. Kalça ekleminin konjenital kalça çıkığı her 1000 doğumda 1. 5 oranında görülür. Olguların yarısında çıkık iki taraflıdır.
Konjentinal kalça aylarca fark edilmeyebilir. Eklem kapsülü gevşektir. Acetabulum ve femur başında hipoplazi vardır.
Konjektinal kalça çıkıklığının tipik klinik işareti, eklemin abduksiyon yapmamasıdır. Ayrıyeten çıkık ekstremite daha kısadır.

6. Kalça ekleminin sonradan çıkıkları seçkin görülür. Uyluk fleksiyon, adduksiyon ve iç rotasyon durumunda iken karsıya güçlüce çarpılırsa (otomobil kazalarında) femur başı acetabulum dışına çıkabilir. Bu durumda kapsül geride yırtılır ve femur başı yırtığın içine girer.

7. Acetabulum’un kenarlarında olan kırıklar, femur başının fraktür çıkıklarına neden olur. Femur başı kırık kemik kesimleri ile birlikte labrum acetabulare’yi de sürükler.

8. Siyatik hudut kalça eklemi ile yakın komşulukta olduğundan, bu eklemin kırık yahut çıkıklarında zedelenebilir.

9. Tuber ischiadicum’un yüzeyinde bulunan iscihiadica, çok baskı nedeniyle iltihaplanabilir (iskial bursit).

10. Tuber ischiadicum otururken çabucak bütün beden tartısını yüklenir. Debil yahut felçli hastalarda, âlâ bakılmazsa bu bölge de basınç yaraları açılabilir.

11. Bursa trochanterica’nın iltihabı kalçanın yan kısımları ve gluteal bölgede yaygın derin bir ağrıya neden olur. Büyük trokanter üstünde bir gerginlik duyusu şikâyeti vardır.

12. N. gluteus superior’un zedelenmesine bağlı olarak m. gluteus medius ve minmus felce uğrarsa, yürürken pelvis’in tespit düzeneği bozulur. Olağan tarafta ayak yerden kesilince pelvis bu tarafa eğilir. Hastanın yürüyüşü, ördeğin yürüyüşünü andırdığı için bu duruma “ördek yürüyüşü” denir. Gebeliğin sonuna gerçek sakral pleksus baskı altında kaldığı için fizyolojik olarak ördek yürüyüşü görülür.

13. Gluteal bölge ilaçların kas-içi enjeksiyonu için ilaç absorbsiyonunu için uygun bir yerdir. Kasları geniş yüzeyli ve kalın olduğu için ilaç absobsiyonuna uygun ortam yaratır. Bir hemşire yada ebenin bu bölgede emniyetli enjeksiyon alanını çok yeterli bilmesi gerekir. Bir kalça kabarıntısını, birbirini tam ortada, dik kesen çizgilerle dört kısma ayırırsak, emniyetli enjeksiyon alanı üst-dış kısımdır.

14. Fakat küçük çocuklarda bu alanda tehlikeli olabileceği için enjeksiyonlar uyluğun ön-dış kısmının ortasına yapılır.

3. Arka. genus : Femur alt ucu ile tibia üst ucu ile patella ortasında oluşmuş insan bedeninin en büyük ve en komplike eklemidir. Eklem yüzlerinin ahengi menisküslerle (içvan ve dışvan meniskus) sağlanmıştır.

Arka. genus bikondiler tip bir eklemdir. Eklem kapsülü, gevşek ve yer yer incelmiş, önde tümüyle kaybolmuş haldedir. Arka.genus capsül içi ve capsül dışı olmak üzere iki küme bağa sahiptir. Eklem içinde iki crusiat, iki meniskofemoral bağ bulunur. Eklem dışındaki bağlar ise lig. patellae. lig.collaterale fibulare et tibiale. Lig. popliteum obliquum ve lig. poptiteunı arcuatum’dur.
Arka. genus.ekstensiyon-fleksiyon ve rotasyon hareketlerine imkan sağlar.

Arka. Genu Klinik Bilgi:

1. Dizin ekstentisiyon sırasında, quadriceps’in büyük kısmı patella’yı dışa-yukrıya hakikat çeker. Bu güç patella’yı yana yanlışsız çıkarma eğilimindedir. Bu eğik çekiş m. vastus medialis’in patella’yı yukarı-içe gerçek çekişinin tesiriyle düzeltilir. Şayet vastus medialis zayıfsa yahut felçli ise quadriceps’in güçle kasılması patella’yı dışa hakikat çıkarabilir.

2. Diz ekleminin zedelenmelerinde quadriceps femoris işe yaramaz hale gelir. Çalışmadığı vakit kas büyük bir süratle yıkıma uğrar. Bu yıkım eklem misyonunun düzelmesini geciktirir. O bakımdan eklem tedavisi boyunca quadriceps’e nizamlı olarak eksersiz yaptırılmalıdır.
Sırt üstü yatan hastanın dizi ekstensiyonda iken kalçasına fleksiyon yaptırması kâfi bir eksersizdir.

3. Quadriceps’in felç olması durumunda beden ağrılı dizi ekstensiyona zorlayacağı için hasta ayakta durabilir. Şayet pelvis yavaşça öne eğilirse hasta kısa adımlarla yürüyebilir. Bu hastalar dizin fleksiyonunu engellemek için sık sık uyluğun alt kısmını elleriyle bastırırlar.

4. Quadriceps femoris futbol’da çok zedelenen bir kastır. Direkt travmalarda kas lifleri kopabilir ve ezilebilir (Kontuzyon). Bu durumda lokal hematom oluşur (Charley horse).

5. Diz eklenin zedelenmeleri daha çok eklem boşluğunda çok kan yahut sinovyal sıvı birikmesi ile ilgilidir. Diz yavaşça fleksiyon durumunda iken eklem boşluğu en geniş haldedir. Şişme üste ve patellanın yanlarına yayılır. Eklemden sıvı almak gerekirse patellanın üstüden yahut yanlarından ekleme girilmelidir.

6. Patella çıkabilir yahut kırılabilir. Patella’nın kırıkları iki halde gerçekleşir. Patella’nın kırıkları iki formda gerçekleşir. Kemiğin önden gelen yahut kemiğin üstüne düşme halindeki darbelerde kemik modüllere ayrılı. Fakat m. quardriceps’in tendosu kesimleri dağılmadan yerinde meblağ. Çoğunlukla dizin etkin eksensiyonu bozulmaz. Bazen çoklukla orta yaşlarda bir birey düşmekten kendisini k
orumak gayesiyle quardriceps kasını kuvvetle ve apansız kasar. Bu durumda patellea ortasından enine olarak kırılabilir. Yanlarda ki retinakular ligamentler yırtılır. Kemik üst ve alt iki kesime ayrılır. Bu tıp kırıkta dizin faal ekstensiyonu kaybolur.

7. Patella’nın cerrahi olarak çıkarılması çabucak hemen hiçbir işlev kaybı yapmaz.

8. Quadriceps tendosu patella’yı üste ve dışa hakikat çeker. Genu valgus deformitesi kasın bu tesirini yeterlice artırı. Kimi bireylerde, olağanda çok bariz olan kemiğin dış dudağı zayıf olarak oluşur. Bu bireylerde quadriceps’in çekmesi ile patella dışa gerçek çıkabilir.

9. Dizin ligamentleri sık sık zedelenebilir. Bir yaya’ya araba tamponu yandan çarparsa dizi hiperekstensiyona zorlayarak lig. cruciatum anterior’u yırtar. Lig. cruciatum posterior’un yırtılması daha seçkindir. Diz fleksiyonda iken tuberositas tibia üstüne düşülürse, bu ligament yırtılabilir. Bu durumda tibia çok olarak geriye kaçar.

10. Meniskus’ların yırtılması en çok görülen diz zedelenmelerinden biridir.
Tibial kollateral ligament iç meniskus’a sıkıca yapışmıştır. O bakımdan bu ligamenti zedeleyen çok abdukiyon kazarlında yahut direkt darbelerde iç meniskus’ de yırtılabilir. Bu olgu futbol maçlarında çok görülür. İç meniskus zedelenmesi tipik olarak diz eklemi yarı fleksiyonda ve femur tibia üstünde iç rotasyon durumunda iken ekleme yük binerse görülür.
Meniskus kesimleri tibia ile femur eklem yüzleri ortasına sıkışarak, eklemi yarı fleksiyonda kilitler. Menisküs’ların yırtıldığınadair deliller vardır. Yırtılmış bir meniskus çıkarıldığında eklem kapsülünün derin katmanlarından, fibröz yapıda bir meniskus yine oluşur.

Dış meniskus daha küçük ve daha hareketlidir. Fibular kollateral ligamente tutunmadığı için kolay zedelenir. Dış meniskus ile fibular kollateral ligament ortasında popliteus kasının tendosu ve bursa poplitea yer alır.

Diz ekleminin boşluğu için hava yahut konstras husus enjekte edilirse meniskus’lar röntgen sinemasında görünebilir. Pneumoartrogram ve çift konsantrast artogramlar diz ekleminin yumuşak doku lezyonlarını gözlemlemekte kullanılır.

11. Diz eklem boşluğuna enjeksiyonda yapılabilir. Bir masanın kenarında oturarak bacaklarınızı fleksiyonda müziğiniz; a. Apex patella, 2. Tibia dış kondili, 3. Femur dış kondili ön çıkıntısı noktalarını birleştirerek bir üçgen çiziniz. Bu üçgenin tam ortası enjeksiyon noktasıdır.

12. Bursa suprapatellaris boşluğu diz eklemi boşluğu ile birleştiği için diz ekleminin bir kısmı olarak kabul edilir. Uyluğun altında, bu bursa’ya ulaşan delici yaralar sonucu diz eklemi iltihaplanır. Femur distal ucunun kırıklarında eklem boşluğunda kan birikebilir (hemartroz).

13. Bursa prepatllaris devamlı baskı altında kalırsa, iltihaplanabilir (prepaellar bursitis). Kronik enfeksiyonda, dizin önünde yumuşak büyük bir şişlik görülür (hizmetçi dizi) denir.

14. Derin popliteal fasiya güçlü ve genişlemeye imkan vermeyen bir fasiyadır. Bu nedenle fossa’daki bir apse yahut tümörün ağrısı basitçe ayırt edilir. Ayrıyeten popliteal apseler üste uyluğa ve aşağıya, bacağın art bölgesine yayılma eğilimi gösterirler.

15. Fossa’nın döşemesi diz ekleminin art yüzüne dayalı olduğu için sinovyal boşluktan sıvı kaçması durumlarında fossa şişer ve içi sıvı dolu popliteal kist içerir. Popliteal kistler çoğunlukla bursa semimembransus ve bursa poplitea ile ilişkili olarak gelişirler. Bu tip çocuklarda çok görülür.

Erginlerde popliteal kistler zarı geçen dar bir yolla eklem boşluğuna birleşirler. Romatizma yahut dejeneratif eklem hastalıklarında sinovyal sıvı efüzyonu olacağı için popliteal kist bir sinovya fıtığı halinde bacağın ortasına kadar büyüyebilir ve eklem işlevini bozabilir.

16. N. Tibialis derinde seyrettiği için yeterli korunmuştur ve kolay kolay zedelenmez. Lakin fossa poplitea laserasyonlarında ve diz ekleminin geriye çıkıklarında zedelendiği olur. Bu durumda art loj ve ayak tabanı kasları felce uğrarlar. Yürürken topuk yerden kesilemez. Hasta felçli ekstremiteyi onun yanına getirir ve tekrar takviye olarak kullanır.

Bu hastalarda ayrıyeten ayak tabanı derisinde duyu kaybı vardır. Ayak tabanında basınç yaraları oluşabilir.

5. Tibia ve fibula ortasındaki eklemler: Tibia ve fibula ortasında arka. tibiofibularis (üst tibiofibular eklem.sinoviyal ve plana tipi eklem), membrana interossea cruris. syndesmosis tibiofibularis (art tibiofibular eklem) olmak üzere üç eklem mevcuttur.

6. Arka.talocruralis : Tibia ve fibuia’nın distal uçları ile talus’un üst kısmı ortasında oluşan ginglimus (trohlear) tip bir eklemdir. İnce olan eklem kapsülü, yanlarda kollateral seyirli bağlarla güçlendirilmiştir.
Arka. talocruralis’in içyan tarafındaki bağına lig. mediale (deltoideum), dışyan tarafındaki bağına lig. laterale (talofibuler ve kalkaneofibuler bağlar) denir.

Arka. genus dorsofleksiyon ve plantar fleksiyon hareketlerine imkan sağlar.

Arka. Tarsii Klinik Bilgi:

1.Lig. tibiofibulare posterior ön ligamentten çok daha fazla güçlüdür. Kimi ayak bileği zedelenmelerinde art tibiofibular ligament tibia’nın art tibiofibular ligament tibia’nın arka-alt modülünü koparabilir. Bu durumlarda kırık ayak bileği ekleminin içinede girer. Buna ek olarak dış ve iç malleolus’lar da birlikte kırılabilir. Bu türlü bir kırığı trimalleolar kırık ismi verilir.

2.Devamlı olarak futbol topuna tekme vurmak zorunda kalan futbolcular da talus boynun üst yüzünde ve tibia alt ucunun ön yüzünde yeni kemik dokusu oluşur. Tekme atarken yapılan plantarfleksiyon nedeniyle tibotalar ligamentin tutunma yerlerindeki kemik kabarıntıları gösterir. Bu duruma futbolcu ayağı denir.

3.Ayak bileği ekleminin içe yanlışsız çıkıkları, deltoid liggamentin gücü nedeniyle nadir görülür.
Eklemin fraktür-çıkıklarında tibia ve fibula distal uçları da çoğunlukla kırılmıştır. En çok görülen Pott kırığı ayağın büyük bir güçle eversiyon yaptığı durumlarda olur. Deltoid ligament iç malleolus’ yapışma yerinden yırtılır. Talus yana yatar ve fibulayı alt ucundan kırar.

4. Ayak ileği eklemi çok sık zedelene bilen bir eklemdir. Bu ortada en çok da lig. laterale hasar görür. İnversiyon zedelenmeleri, ayağın güçle inversiyon yapması orunluluğunda ortaya çıkar. Olay çoğunlukla şöyle gelişir: a. birey alışılmadık engebeli bir yüzeye basarak düşer. b. Bu lateral ligamentin liflerini gererek kimilerini yırtar. c. Dış malleolus doruğunun ön-alt kısmında lokal bir şişme, ağrı ve gerginlik gelişir.

Lateral ligamentin kimi liflrinin yırtılması ayak bileği ekleminin stabilitesini bozar. Ligament güzelleşinceye kadar ayak, zarurî olarak eversiyonda tutulur. Şayet güzelleşme olmadan ayak inversiyona getirilirse fraktür-çıkığı olabilir.

5.Ayak bileği ekleminin sinoviyal boşluğu bazen tendo calcaneus’un iki yanına kadar çıkabilir. Bu türlü bir eklemin artirit’i durumunda, tendonun iki yanında şişme görülür.
Sabit bir şeyin altına sıkışmış olan ayak (örneğin; bir kayanın altına) inversiyona zorlanırsa fraktür-çıkığı oluşabilir. Bu durumda bedenin olanca tartısı lateral ligamente biner. Çoğunlukla lig. calcaneo-fibulare yırtılır. Bazen lig. talofibulare anterior’da buna katılır. Talofibular ligament eklem kapsülünün ön kısmına yapıştığı için, kapsül de birlikte yırtılabilir. Ayrıyeten dış malleolus’un ucu kopabilir.

Lateral ligamenti destekleyen ve innervesiyon zedelenmelerine mani olan en kıymetli etkin etken m. peroneus brevis’tir.

6.Ayağın ani ve çok eversiyonlarında m. peroneus brevis tendonu
tuberositas ossis metatarsi quinti’yi koparabilir. Bu nedenle radiologlar ayak zedelenmelerinde bu tubersitas’ın kopup kopmadığına öncelikle bakarlar.

7. Tarsal eklemler (Art. intertarseae): Ossa tarsi’ler ortasındaki eklemler olup, kıymetlileri subtalar calkaneokuboidal, talokalkaneonauikuler ve transver-sal tarsal (chopart eklemi) eklemdir. Bu eklemler güçlü bağlarla desteklenmiştir.

8. Ayak tarak ve ayak parmak iskeleti eklemleri (Art. metatarsi ve phalengeallis): Ayak bileği kemiklerinin distal sırası ile metatarsal kemiklerin tabanları ortasındaki plana tipi eklemlere tarsometatarsal eklemler (topluca lisfranc eklemi olarak adlandırılır) denir. Öteki eklemler ele emsal halde isimlendirilir. (metatarsofalengeal eklemler, interfalengeal eklemler) üzere.

Arka. Metatarsii Klinik Bilgi:

1.II. tarsometatarsal eklemin biçimi nedeniyle II. Metatarsal kemik çok az hareket edebilir. Şayet ayağın distal ucu alışılmadık halde ve ani olarak fazla çalışırsa, bu kemik kırılabilir. Örneğin, şayet alışkın olmayan bir birey zorlamalı yürüme antrenmanları, çok uzun yürüyüşler, bale egzesizleri üzere çalışmalara kalkarsa kemik yürüme kırığına uğrayabilir.

2.Ayağın amputasyonlarında şayet olay çok ilerlememişse Lisfranc amputasyonu tecih edilir. Bu amputasyonun başlangıç noktası olarak tuberositas ossis metatarsi V gerisinden tarsometatarsal ekleme girilir ve eklemin iç ucundan çıkılarak ayak kesilir.

Şayet olay biraz daha arkya ilerledi ise amputasyon arka. transversa tarsalis boyunca yapılır. Arka talonvicularis ve arka. calcaneocuboidea farklı başka eklemler olmasına rağmen tıpkı enine planda yer almışlardır. İkisine birlikte arka. trasversa tarsalis ismi verilir.

3. I. metatarsopalangeal eklem deforme olup büyüyebilir. Bu durumda ayak başparmağının prosimal ucu dışa hakikat dönerek taşabilir. Bu olguya hallux valgus ismi verilir. Dar burunlu ayakkabı giyenlerde çok görülür. Bu bireyler, sesamoid kemiklerinin I. ve II. metatars başları ortasında gerçek yer değiştirmiş olmasından ötürü, başparmaklarını ikinci parmaktan uzaklaştıramazlar. Olay şayet gençlikte başladıysa gitgide ilerler. Prognozu makus olduğu için tedavi cerrahidir.

4. Gut hastalığı; bağ dokusu kemik ve kıkırdaklarda ürat kristallerinin depolanmasıyla gelişen bir metabolik hastalıktır. Çoğunlukla I. metatorsofalangeal eklemde yerleşir. Şişme görülür ve eklemde ağrı vardır.

5. Osteartrit’de birinci tutulan eklem çoğunlukla I. metatarsofalangeal eklemdir. Deformite olmaksızın, ağrıyla birlikte giden bu türlü bir durumdaki başparmağa hallux rigidus ismi verilir.

6. Proksimal falanksın kalıcı bir halde dorsifleksiyonu durumuna çekiç parmakdenir. Çoğunlukla ayağın II. Parmağında görülür. distal falanskflesiyon yahut ekstensiyonda kalbilir. Bu olgu metatarsofalangeal eklemlere fleksiyon yaptıran lumbrikal ve interosseal kaslaın zayıflamalarıyla ortaya çıkar.

7.Bebeklerde ayaktabanı, derialtı yağ yastığının çokluğu nedeniyle düz görülür. Ayak arkusları doğumda var olmasına rağmen, çocuk birkaç ay yürümeden evvel belli olmazlar. Bu durum olağan karşılanır.

8.Ayak arkuslarının ve kubbesinin herheangi bir nedenle çökmesi ve ayaktabanın düz olarak basması durumuna düztabanlık (pes planus)denir.
Ayakta duruşta plantar ligamentler ve plantar aponevroz, beden yükünün baskısı altındaki ayak kubbesinin durumunu muhafazasında kıymetli rollere sahiptir. Şayet bu ligamentler, uzun müddet ayakta durmak zorunda kalan bireylerde, çok halde gerginleşirse, lig. calcaneonaviculare plantere talus başını alttan kâfi biçimde destekleyemez. Arcus longitudinalis mediale çöker ve ayağın ucu dışa yanlışsız deviasyon gösterir. Taban olduğu üzere yere yapışır.

Çok görülen bir düz tabanlık tipinde, üstüne düşen tartı kalktığı vakit arkusların olağan biçimine geri dönerler.

Düz tabanda transvers arkuslar da çökebilir. Dıştaki 4 metatarsal kemiğin başları yere dayanacağı için, bunlarda callus oluşabilir. Bu bölgelerde deri de, basınca karşı kollayıcı bir düzenek olarak kalınlaşır. Düz tabanlar çok çabuk yorulurlar.

C. Baş-Boyun ve Gövde Eklemleri

Baş-boyun eklemleri

1. Arka. temporomandibularis: Mandibula kolunun kondiler çıkıntısındaki başçık ile os temporale’deki fossa mandibularis ortasında oluşmuş bikondiler bir eklemdir. İnce ve gevşek bir kapsüle sahiptir. Eklem boşluğu içinde discus articularis vardır. Eklem bağları lig. laterale, lig. mediale, lig. sphenomandibıılare ve lig. stylomandibulare’dir.

2. Arka. atlantooccipitaiis: Atlas’ın lateral kitlelerindeki conkav eklem yüzleri ile oksipital kemiğin condilleri ortasında oluşmuş, condiler tipte bir eklemdir. Eklem bağları iki membran (membrana atlantooccipitalis anterior et posterior) ile sağ sol iki dışyan bağ (lig. atlantooccipitale laterale)’dan ibarettir. Eklem fleksiyon-ekstensiyon, hafif sağa sola eğilme hareketlerine imkan sağlar.

3. Arka. atlantoaxiale: Dens axis ile atlas’ın ön kemeri ve lig. transversum atlantis ortasında trokoid tipte, median bir eklem (art. atlantoaxialis mediana-ligg. alaria başın rotasyonunu sonlar.

Öteki bağları lig. apicis dentis. Lig. cruciforme atlantis ve membrana tectoria’dır) atlasın lateral kitleleri ile axis’in üst eklem yüzleri ortasında plana tipte iki lateral eklem (artt. atlantoaxiales laterales) oluşur.

4. Uzunluğundaki öteki eklemler: Boyun omurları ortasındaki eklemler olup vertebral eklemler başlığı altında aşağıda anlatılmıştır.

Juncturae columnae vertebralis (Omurga eklemleri)

Omurgayı oluşturan omurlar ortasında iki küme eklem vardır. Omur cisimleri ortasındaki eklemler (omur kemerlerindeki eklem çıkıntıları ortasındaki eklemler).

l. Omur cisimleri ortasındaki eklemler: Omur cisimleri birbirleriyle simfizis stilinde eklemleşmişlerdir. Omur cisimlerinin eklem yapacak alt ve üst yüzleri, ince bir hiyalin kıkırdak katmanı ile kaplanmıştır. C 2’den S l’e kadar corpus vertebralar ortasında fibro-cartilaginöz bir oluşum olan discus intervertebralis’ler bulunur. Diskuslar, sert omur cisimleri ortasında sonlu ve denetimli hareket imkanları sağlama yanında darbe emici olarakta vazife yaparlar. Bu eklemlerin omurganın ön yüzü ile vertebral kanalın ön yüzü boyunca uzanan iki uzunlamasına bağı (lig. longitudinale anterius, lig. longitudinale posterius) vardır.

2. Omur kemerlerindeki eklem çıkıntıları ortasındaki eklemler: Omur kemerlerindeki eklem çıkıntıları (proc. articularis) ortasındaki eklemler. Grekçe eklem çıkıntısı manasına gelen zygapophysis teriminden türetilerek arka. zygapophysialis olarak isimlendirilir. Klinikte bu eklemler için “faset eklemleri “terimi kullanılır. Bütün faset eklemleri sinoviyal-plana tipindedir. İnce ve gevşek bir kapsülle sarılı olan eklemler ligamenta flava, ligg. interspinalia, ligg. supraspinalia, lig. nuchae ve ligg. intertransversaria’larla desteklenmiştir. Bu eklemler, üstteki omurun bir alttaki omur üzerinde öne gerçek kaymasını engellerler.

Juncturae thoracis (Göğüs eklemleri):

İki küme göğüs eklemi vardır. Bunlardan birinci küme omurlarla kaburgalar ortasındaki costovertebral eklemler, ikinci küme ise kaburgalar ile sternum ortasındaki stenocostal eklemlerdir.

Sağlıklı günler dileği ile…

Uzman Dr.Ali AYYILDIZ – Veteriner Doktor – İnsan Anatomisi Uzmanı Dr.(Ph.D.)

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir