SINIRLI VE MUTLU ÇOCUKLAR-ÇOCUKLARA SINIR KOYMANIN İNCELİKLERİ

“Ben çocuğumu hiçbir şeyde kısıtlamıyorum, canı ne isterse yapsın. Özgür büyüteceğim çocuğumu,

biz birçok şeyden yoksun büyüdük, çocuğuma yaşatmayacağım birebirini…” cümleleri uzar sarfiyat. Bu

cümlelere, söyleyen kişinin olumlu bir havada ve gülümseyerek “evimizin hükümdarı, vallahi bu çocuk

bizi parmağında oynatıyor” telaffuzları de eklenebiliyor birçok vakit.

Çocukları için en uygununu düşünen kimi ebeveynlerin, çocuklarına güzellik yapmak niyetiyle ya da “çocuğum

beni sevmezse, psikolojisi olumsuz etkilenirse, aramız bozulursa” üzere telaşlarla çocuklarına hudut

koyma konusunda pek istekli olmadığı söylenebilir. Bu noktada öncelikli olarak vurgulamak

istediğim, hudut koymanın bir cezalandırma formülü olmadığı ve hudut koyarken çocuğumuza olan

sevgimizi kısıtlamadığımız, yalnızca çocuğun davranışlarının sınırlandığıdır.

Bebek dünyaya geldiğinde bir bilinmezin tam ortasına doğuyor ve doğal olarak etrafındaki her uyaran

onun için tehlike, tehdit ve korku ögesi oluşturuyor. Neyin hakikat ya da yanlş olduğunu

bilmemesiyle, yapılması ya da yapılmaması gerekenlerin meçhullüğü ortasında sıkışıp kalan küçük bir

çocuğun “bana sonlarımı gösterin, kayboluyorum, korkuyorum!” seslerini duymayan ebeveynlerin

farkında olmadan çocuklarına kötülük ettiğini söylemek yerinde olur sanırım. Tek istediği birisinin ya

da birilerinin ona yol göstermesi, liderlik etmesi. Bu süreçte çocuğun zorlayıcı davranışları doğal

olarak kendini gösteriyor zira çocuk kendi hududunu keşfederken karşıdakinin yani hudut koyanın

sonlarını da test ediyor. Tek istediği ne kadar ileri gidebileceği, ne kadar zorlayabileceği ile ilgili bilgi

almaya çalışmak. Görmek istediği şey ise kendinden emin, pes etmeyen, güçlü bir kural koyucu.

Karşıdan “ben güçlüyüm, bana güvenebilirsin” iletisi geldiğinde, işte o vakit kendini inançta

hissediyor. Sonların manası da o değil mi aslında, çocuğa “güvendesin, değerllisin, korunuyorsun”

bildirilerini vermek.

Anne baba olarak vazifemiz çocuklarımızı büyütmek, yetiştirmek, geliştirmek, eğitmek, onlara bir

şeyler öğretmek, fizyolojik muhtaçlıklarının yanında toplumsal, duygusal, ruhsal gereksinimlerine karşılık

vermek. Dünyayı kendi kendilerine keşfetmeleri çok sıkıntı olduğu kadar tehlikeli de. Kendi başlarına

gerçek karar veremedikleri üzere kendilerine hudut da koyamazlar. Bu muhtaçlığı karşılama misyonu de

ebeveynlere düşüyor elbette. Çocuklara hudut koymayarak, onlara kuralları öğretmeyerek onları nasıl

büyük bir yükün altına soktuğumuzu fark edebiliyor muyuz?

Meskenin dışında da bir hayat var ve meskende bir manada dışarıdaki hayatın provası yapılıyor. Hudutlarını

bilmek çocuğun dışarıdaki hayatta yer alan kurallara ahenk sağlaması açısından büyük kolaylık.

Sonlar çocuğun gereksinimlerini karşılamak için var ve olmalı da. Sonları belirlerken seçici davranmak

kıymetli. Her şeyi sınırlamak, çocuğu kurallara boğmak yapılan yanlışların başında geliyor ne yazık ki.

Yapılması gereken, tehlikeli şeyleri ortamdan uzaklaştırıp mümkün olduğunca çocuk için inançlı bir

ömür alanı sağlamak. Çocuğun davranışlarını kısıtlamadan ve çocuğa ‘hayır’ demeden evvel

davranışın çocuğun kendine ve etrafına ziyan veren bir davranış olup olmadığı ile ilgili durup

düşünmek yararlı olabilir.

Hudut koymaya niyetli olan ebeveynlerin karşılaştığı belirsizliklerden biri de hudutların çocuğa nasıl

anlatılması gerektiği ve bu süreçte dikkat edilmesi gereken değerli noktalar konusunda oluyor.

Bilhassa geniş ailede büyüyen çocuklara hudut koyma konusu daha da zorlaşan bir durum olarak

karşımıza çıkıyor. Hudutları belirledikten sonra bu hudutların uygulanması konusunda ailedeki her bireyin

birebir tavrı sergilemesi tahminen de en kıymetli noktalardan bir tanesi. Bir aile üyesinden onay almayan

çocuk öteki bir aile üyesinden onay alacağından zati çoktan eminse, sonlar maalesef fonksiyonelliğini

yitirmiş duruma geçiyor. Bu mevzuda tüm aile bireylerinin “çocuğun yeterliliği için” ortak bir tavır

göstermesi son derece değerli.

Kuralların dengeli olması başka hassas hususlardan bir tanesi. Bir kural olağan kaideler altında her vakit

geçerli olmalı. Burada değerli olan nokta, kuralların çocuğun yaşına ve gelişim özelliklerine uygun

olmasının gerekliliği. Kurallar gerektiğinde esnetilebilmeli, yeni kural eklenebilmeli ya da kurallar

ortadan kaldırılabilmeli. Bunları yaparken çocuğun ve ortamın özellikleri dikkate alınmalı, yeniden

ailedeki her üyenin bilgisi dahilinde yapılmalı. Bir kuralın neden o anda uygulanmadığı da çocuğun

anlayabileceği mantıklı bir biçimde çocuğa açıklanmalı.

Kural koyarken o kuralın neden varolduğu çocuğa açıklanmalı. “Olmaz diyorsam olmaz, vardır bir

nedeni” demek çocuklar için ikna edici olmaktan çok kurala uymama konusunda onları motive eden

bir yaklaşım olmaktadır.

Çocuklar model alarak öğrenirler ve kurallara uyma konusunda da ebeveynlerin çocuklara yanlışsız bir

rol model olmaları gerekmektedir. Yatmadan evvel dişlerin fırçalanması gerektiği ile ilgili bir kurala

çocuğun uymasını kolaylaştıran şey ailedeki başka bireylerin çocukla birlikte dişlerini fırçalaması

olabilir.

Tesirli ve yanlışsız bir irtibatla çocuğa sunulan kuralların verdiği ileti daha tesirli olacaktır. İletilerin

net olmasının yanında; söylediğimiz kelamların, mimiklerimizin, beden duruşumuzun ve ses tonumuzun

birbirini takviyeler nitelikte olması çok kıymetli.

Çocukların kurallara uymasını kolaylaştıran öteki bir husus da, çocuk uygun davranışlar sergilediğinde

onu sözel sözlerle övmek, mimiklerimizle memnuniyetimizi ve onayladığımızı çocuğa belirtmektir.

İstendik davranışları pekiştirerek bu davranışların yapılma mümkünlüğünü ve sıklığını arttırmış oluruz.

Çocuğa alternatif sunmak, hudutları zorlama konusunda çocuğun fazla diretmemesi açısından hayli

yararlı bir yoldur. “Burada oynayamazsın lakin bak burada istediğin kadar oynayabilirsin” Şu anda

hasta olduğun için dondurma yiyemezsin lakin sana en sevdiğin pastadan alabilirim” cümleleri bu

duruma örnek olabilir.

“Her çocuğa hudut olmaz, bizim çocuk farklı, ona kural işlemez” biçiminde düşünen ebeveynler için “her

çocuğa birebir kurallar olmaz, çocuğa uygun kurallar olur” biçimindeki niyetimi söylemek isterim.

Sonları bir fotoğraf ya da fotoğraf çerçevesine benzetecek olursak; çerçeve fotoğrafı koruyan, onu

ayakta tutan, fotoğrafa bir duruş kazandıran kıymetli bir detaydır. Ebeveyn olarak bizim vazifemiz,

fotoğrafa uygun çerçeve bulmak.

Uzm. Psk. Şahika Akkuş Sert

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir