Otizmin farkında mısınız?

Nedir?

Otistik Spektrum Bozukluğu, çocukluk çağında ortaya çıkan ve bireyin tüm hayatını etkileyen, beynin gelişimsel bir bozukluğudur.

Otistik Spektrum Bozukluğu, bireyin dış dünyadaki uyaranları algılaması ve bunları düzenleyip kullanması ile ilgili nörolojik bozuklukları kapsar. Bu terim, otizmin, ağır seyreden ilerleyici formlarının yanında hafif ve atipik halleri de içeren bir küme bozukluğu tabir eder.

Nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte, beyin yapısı ve işlevleriyle ilgili giderek artan datalar, bu bozuklukların birçok sıkıntıdan etkilendiklerini göstermektedir.

Erkeklerde kızlara oranla 3-4 defa daha sık görülmektedir. Genetik bir hastalık olduğu bilinmekte, birden fazla genin çok istikametli etkilendiği; yapısal, çevresel etkenlerin, anne ve doğum öncesine bağlı faktörlerin de, gelişiminde rol oynadıkları düşünülmektedir.

Son yıllarda elde ettiğimiz ispatlar, daha evvel az görüldüğü sanılan bu hastalık kümesinin çok daha sık, yaklaşık 100 yahut 150’de 1 oranında olduğunu ortaya koymuştur. Bu, her gün hastane polikliniklerinde görülen birçok çocuğun aslında bu bozukluğa sahip olduğunu, fakat hiçbirine teşhis konmadığını gösteren çok düşündürücü bir durumdur. Nitekim de olguların fakat %10’una teşhis konulduğu düşünülmektedir.

Hala nedenleri ve kesin tedavisi tam olarak ortaya konamamış olan bu hastalık kümesiyle uğraşta en kıymetli olan, onu tanımaktır.

Belirtiler

Otistik Spektrum Bozukluğu’nu tanımlamak için kullanılan birçok davranış özelliğinin tümü bir hastada bulunmaz ve tıpkı şahısta belirtiler vakitle değişkenlik gösterebilir. Küçük çocuklarda ve hafif belirtilerle seyreden tiplerde ise Otistik Spektrum Bozukluğu’nu ayırt etmek daha da zordur.

Erken belirtileri, çoğunlukla taklit yeteneğinin olmaması ve irtibata yönelik jestlerin gelişmemesi biçimindedir. Otistik belirtiler, hastaların yaklaşık üçte birinde genel olarak bir yaşından sonra, görece sağlıklı bir periyot sonrasında kendini aşikâr eder.

Göz temasının kurulamaması halinde farkına varılan, karşılıklı dikkatin gelişmemesi bilhassa bebeklik periyodunda saptanabilecek, değerli bir belirtidir.

Konuşma gecikmesi, ve sesli uyaranlara cevapsızlık ekseriyetle doktora müracaat sebepleridir. Bu çocuklarda, konuşma başladıktan sonra da lisan gelişimi kâfi düzeye ulaşmaz. Tekrarlayıcı davranışlar, ilgi ve aktivitelerinde sonluluk, takıntılı davranışlar, dış uyaranlara karşı olağandışı yansılar yahut kayıtsızlık görülür

Duygusal yansıların, gülümsemenin olmaması, ağrıya ve fizikî yaralanmaya tepkisizlik, kendine ziyan verme de sayılabilir.

%10’u ise kimi bahislerde üstün özellikler gösterirler. Matematik, müzik üzere alanlarda ve belleğe dayalı uğraşlarda çok gelişmiş hünerlere sahip olabilirler. Bir kısmı, çok küçük yaşta okumayı öğrenebilir.

Teşhis Otistik Spektrum Bozukluğu’nda laboratuar tetkikleri ve görüntüleme sistemleri açısından teşhis koydurucu olan muhakkak bir bulgu mevcut değildir ve hakikat tanıyı koymanın en kıymetli yolu klinik belirtilerdir.

Lakin, manyetik rezonans görüntülemesinde (MRG) gri ve beyaz husus hacimlerindeki anormallikler ve elektroensefalografi (EEG) deki paroksismal bozukluklar kıymetlidir.

Görme ve işitme kusurları, epilepsi, zeka geriliği, hipotiroidi, fenilketonüri, ağır dikkat kusuru ve öbür organik beyin sendromları üzere Otistik Spektrum Bozukluğu ile karışabilen yahut eşlik eden öbür tıbbi meseleleri tespit etmek için metabolik tetkikler (kan ve idrar tahlilleri), odyometri, kromozom tahlilleri ve nöropsikolojik testler uygulanabilir.

Emniyetli teşhis konulması için, çocuğun aşikâr aralıklarla farklı ortamlarda kıymetlendirilmesi uygundur. Kesin teşhis koydurucu bir ölçüt bulunmamakla birlikte, ömrün birinci yıllarında taramanın yapılması için çeşitli usuller geliştirilmiştir. Ülkemizde, bu emelle Bayley Bebekler için Gelişim Ölçeği I ve II Formları, Bayley Çocuklar için Nörolojik Tarama Skalası, Ankara Gelişim Envanteri ve Denver Gelişim Tarama Testi kullanılmaktadır.

Yeniden de, teşhisin fakat Otistik Spektrum Bozukluğu’nun akla getirilmesiyle konulabileceği, bu hastalık kümesinin özeklikleri hakkında anne-babaların, tabiplerin, öğretmenlerin şuurlu olmalarının çok değerli olduğu unutulmamalıdır.

Tedavi Seçenekleri: Otistik Spektrum Bozukluğu, erken teşhis ve vaktinde müdahalenin hayati kıymet taşıdığı bir hastalık kümesidir. En kıymetli tedavi, çocuğa uygulanacak olan ağır eğitimdir.

Konuşma ve lisan terapisi, uğraşı terapisi, duyu entegrasyonu, antrenman, fizik tedavi, ve davranışsal terapiler, hastalığın tartısına ve her çocuğun özel durumuna nazaran belirlenmelidir.

Beyin gelişiminin daha süratli olduğu birinci 5 yaş içinde yapılması sağlanan bu tedaviler, çocuğun ilerleyen yaşlarda yaşıtlarına yaklaşmasını sağlayacaktır. Hafif otistikler vakitle konuşabilir, göz teması kurup olağan eğitim alabilirler. İrtibat kurmayı öğrendikçe diğerleriyle bağlantı geliştirmeyi öğrenebilirler.

Maalesef, Otistik Spektrum Bozukluğu’nun kökenine yönelik bir ilaç tedavisi hala mevcut değildir. Ancak, belirtileri hafifletmek, depresyon yahut nöbet üzere meseleleri gidermek için çeşitli casuslar kullanılabilmektedir.

Sakinleştiriciler, antidepresanlar, antiepileptikler, opioid antagonistleri, metilfenidat, B6 vitamini bunlardan bazılarıdır.

Beyin yapısı ve işlevleri daha güzel anlaşıldıkça Otistik Spektrum Bozukluğu’nu temelden ortadan kaldırmaya yarayacak tedaviler gündeme gelecektir. Lakin önümüzdeki uzun vadede, erken teşhis ve eğitim, tedavinin en kıymetli kısmını oluşturacaktır.

Prof. Dr. Erol Taşdemiroğlu

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir