Aile İçi İletişim ve Sağlıklı İletişim Önerileri

Aile İçi İrtibat ve Sağlıklı İrtibat Teklifleri

“Hayattan ne isteriz”? Sorusuna çok çeşitli yanıtlar verilebilir fakat “mutlu bir ailesinin olması” dileği tahminen de en yeterli bilinenidir. Memnun bir ailenin sağlanabilmesi için aile kurumunun da temel ihtiyaçları bulunmaktadır.

Ailenin Temel İhtiyaçları Nelerdir?

Ailenin temel ihtiyaçlarını 7 alt başlıkta inceleyebiliriz.

1.Değerli olma duygusu: Aile içindeki etkileşim çocukları “ben değerliyim” ya da “değersizim” hissine götürür. Bu ihtiyaç aile içinde yerine getirilmezse çocuk yollarla bu duyguyu elde etmeye çalışır. Ergenlik çağındaki erkek çocukların çete kurarak birçok kere vefatla sonuçlanan çatışmaları da, kendilerini değerli görmeyen aile ortamlarına bir reaksiyon olarak yorumlanabilir. Ben değerliyim” hissini aile içinde elde eden birey kendisini kanıtlamak için çok davranışlarda bulunmaya gerek duymayacaktır.

2.Güven ortamı: Aile içindeki bireyler kendilerinin aile içinde emniyette olduğunu, dışarıdaki tehlikeli olayların aile içine girmeyeceği hissini sağlamak ister. Bu his da aile içinde kazanılması gereken bir histir. Unutulmaması gereken bir hususta çocuğun mesken içinde ne kadar inanç altında olduğudur. Bilhassa şiddete maruz kalma açısından TV, yaşına uygun olmayan internet ortamının yaratabileceği tehlikeler düşünülerek mesken ortamı yapılandırılmalıdır. TV karşısında yemek yenilmesi, konut ortamının televizyona nazaran dekore edilmesi, çok şiddete yönelik haber programları, çocuk ve gençleri özendirecek magazin programları çocuklar için meskenin güvenliğini bozacak etkenler olabilmektedir. Kendisini inanç içinde bulmayan çocuk ailenin dışında bir yere yönelerek aile ile olan bağlarını koparabilir.

3.Yakınlık ve dayanışma duygusu: Aile içinde temel itimat ve dayanışma varsa aile dışında bireyin karşılaştığı gerilim oluşturan olumsuz olaylar çok da yıkıcı olmaz. İnanç hissinin yaşandığı aile dış dünyanın yaratmış olduğu eza ve telaşlarından kendisini koruyabilir. Bu cins aile içinde olan bireyler kendilerine olduğu üzere etrafına de güvenirler. Şayet aile içinde itimat ve dayanışma sağlanmamışsa bu beşerler ağır gerilim ve gerginlik yaşarlar. Bu bireyler kendilerine dahi güvenemezler. Hasebiyle etrafında yakın bağlar kuramazlar.

4.Sorumluluk duygusu: Sorumluluk duygusu aile sistemi içindeki gelişmeye başlar. Anne ve babalar davranış ve kelamları ile sorumluluk hissini söz ederler. Aile içinde yalnızca anne baba değil herkes sorumluluk hissini paylaşır. Elbette ki çocuklara yaşları oranında sorumluluk verilmelidir. Tüm sorumluluğu kendi üzerine alan, çocuğunu sorumluluktan kurtaran anne ve babalar kendi ömrünü biçimlendirmekte zorlanan daima diğerlerinin idaresinde olmaya yönelik bireyler yetiştirirler. Bu çeşit tavırlar sonucunda yetişmiş bireyler ömürlerinde yer alan olaylardan da daima diğerlerini sorumlu fiyatlar.

Sorumluluk Duygusu Nasıl Kazandırılır?

Sorumluluk erken çocukluk periyodundan başlayarak çocuğun yaşına, cinsiyetine ve gelişim seviyesine uygun vazifeler vermekle başlar. İki buçuk yaşından başlayarak döke saça da olsa çocuğun çorbasını kendi başına içmesine fırsat vermek, oyuncaklarını toplamasını beklemek, kendi odasında kendi yatağında yatmasına ortam hazırlamak sorumluluk konusunda çocuğu cesaretlendirici ve destekleyici bir ortam sağlar. Bu türlü bir ortam çocuğun kendi kendisine yetmesine ve kendi kendini yönetmesine fırsat vereceğinden onun kendine olan itimadını de arttıracaktır.

Tam aksine gözetici yaklaşım; çocuğun kendi kendine yeten, bağımsız bir birey olmasını maniler. Çocuk yahut genci korumak, onu kanatları altında büyütmek, fayda yerine zara verir. Benlik hürmetinin tohumları, sorumluluk verilirse gelişir.

Aile içindeki etkileşim çocuğu ya “ben değerliyim” ya da “ben değersizim” hissine götürür.

Çocuğun kendisini “ben değerliyim” diye algılayabilmesi ve kıymetli olduğunu hissedebilmesi için öncelikle yakın etrafından toplumsal kabul görmesine muhtaçlığı vardır. Bu ortamın oluşturulması için de çocuğa uygulama imkanı vermek gerekir. Dilediği üzere giyinen, giysisini kendi seçen, dilediği fotoğrafları yapan, yemeğini baskısız halde yiyen, kişiliğine hürmet gösterildiğini gören ve kendini özgürce tabir edebilen çocuk “ben değerliyim” diye düşünür. Çocuğun kıymetli ve pahalı hissetmesi onu yeni atılımlara ve başarılara götürür.

5.Zorluklarla uğraş ederek onların üstesinden gelmeyi öğrenme:Çocuğa her şey hazır verilmemelidir. Sorumluluk hissinin gelişimi ile ilgili anlatılanlar zorluklarla uğraş etme ile ilgilidir. Çocuğun içinde bulunduğu gelişimsel periyot göz önünde bulundurularak çocuk kendi meseleleri ile baş başa bırakılabilmelidir. Bu yaklaşım çocukların problemlerle çaba ederek, uğraşmasına imkan vermek, kendisine inançlı, sorun çözme hünerleri gelişmiş bireyler olarak yetişmeleri için gereklidir. Karşılaştığı her zorluğa çok yardım eden ana babaların çocukları daima diğerlerine muhtaç, kendilerine inançsız olur. Bu türlü bireyler yetenek marifetlerini keşfedemezler.

6.Mutluluk ve kendisini gerçekleştirme ortamı:Aile ortamı bir memnunluk ortamıdır. Şimdiye kadar anlatılan ihtiyaçların karşılanması memnun olmayı getirir. Meskende kıymetli olduğu hissini tadan birey memnun olur ve yaptığı şeylerden doyum alır, kendini gerçekleştirme imkanı bulur. Aksi durumda kendisini çocuğuna ya da eşine adayan anne kendi gelişimini askıya aldığında ya da bıraktığında mahrumluk yaşayarak ya da kendisini, gençliğini feda ettiğini düşünerek mutsuzlaşacaktır. Konuttaki bireylerden birinin bu bahisteki mutsuzluğu öteki bireyleri de etkileyecek ve aile memnunluğunu engelleyecektir. Meğer kendini adayan bireyin kendini adama gayesi büyük olasılıkla ailesini daha memnun etmekti.

7.Sağlıklı manevi hayatın temellerini oluşturma ortamı:Katı din kuralları altında yetiştirilmiş çocuk daima yargılanacağı, cezalandırılacağı korkusunu yaşar. Kendi yaşantı ve tecrübelerini zenginleştirecek iç ve dış dünyasını araştırıp keşfedeceği yerine körü körüne itaati, kendi fikir ve hislerinden utanmayı öğrenir. Sağlıklı manevi ömür ailenin çocuğuna verebileceği en kıymetli süreçtir. Sağlıklı bir manevi temeli olan beşerler kendisi ile barışık, insan alakaları olumlu ve kuvvetli saygılı bireyler olarak yetişirler.

İrtibat

“İnsanlar konuşa konuş anlaşırlar” atasözümüz şahıslar ortası bağlantının ehemmiyetini vurgular. Bağlantı, karşımızdaki şahıslarla çok istikametli bir ileti alışverişidir. Bu iletiler kelamlı olabileceği üzere, sözel olmayan biçimlerde de karşımızdakilere iletilebilir. Bildirilerimizi karşımızdakilere iletirken mimiklerimiz, jestlerimiz, öbür bir deyişle, beden lisanımız, bağlantımızın çok değerli bir boyutunu oluşturmaktadır.

Araştırmalar verilmek istenen bildirinin % 65’inin sözel olmayan yollarla( vücut lisanı, mimikler vb.), % 35’inin ise sözel biçimde iletildiğini göstermektedir.

Tesirli Bağlantı İçin Neler Gereklidir?

Tesirli Bağlantının İçin;

1- Hürmet Duymak: Karşımızdaki bireylere hürmet duymak onların varlığını kabul etmek, değerli ve pahalı olduklarını hissettirmek, olduğu
üzere benimsemek manasını taşır.

2- Doğal Davranabilmek: Abartıdan uzak, olduğu üzere davranmaktır.

3-Empati:İrtibatın tahminen de en değerli öğesidir. Bir manada, dış dünyayı karşımızdaki kişinin penceresinden görmeye çalışmaktır. Kurulan bu his iştiraki, irtibatı güçlü kılar.

4-Etkin Dinleme: Âlâ bir dinleyici, irtibat kurduğu kişinin yalnız söylediklerini değil, yüzü, eli, kolu ve vücuduyla yaptıklarını da dikkat eder, zira yüz sözleri, el ve kol hareketleri, vücudun duruş üslubu, sesin tonu üzere sessiz iletiler kullanarak da, irtibat kurulur. Faal dinleme dinleyenin, anlatılanı yalnız duyduğunu değil, tıpkı vakitte gerçek olarak anladığını da gösterir. Bu yüzden bu metot en sağlıklı irtibat formülü olarak kabul edilmektedir

Bağlantı yalnızca konuşmak değildir. İrtibat tıpkı vakitte;

ó Neyi,

ó Ne vakit,

ó Nerede,

ó Nasıl, söyleyeceğini bilmek,

ó Olayları kolaya indirgeyerek sunabilmek,

ó Akıcı bir lisanla ve karşınızdaki bireyle göz kontağı kurarak konuşabilmek,

ó Dikkati yoğunlaştırabilmek ve karşınızdaki kişinin verilen iletisi anlayıp anlamadığını denetim edebilmektir.

Tesirli irtibatın temelinde bireyin kendisini tanıması, kendi bedellerinin ve tavırlarının farkında olması ve kendine itimat yatar. Güzel bir bağlantıcı ipuçlarını anında görür (jestler, mimikler, vücut duruşu) ve onları gerçekçi olarak kıymetlendirir. Tesirli irtibat için aktif dinleme, reaksiyon verme, olumlu yaklaşım ve ben lisanı kavramları değer taşımaktadır.

Aile İçi Bağlantı

Ebeveyn-Çocuk İlgisi Nasıl Olmalıdır?

Her aile sağlıklı ve başarılı çocuklar yetiştirmek ister. Sağlıklı çocuklar yetiştirme şuuru gelişen teknolojiyle olumlu tarafta gelişirken ne yazık ki muvaffakiyet beklentisi giderek artmakta çocuk adeta erken büyümek yaşından büyük sorumluluklar almak durumunda kalmaktadır. Çocuklarına mümkün olduğunca âlâ bir gelecek sağlamaya çalışan anne-baba onları âlâ okullarda okutmak için varını ağırı ortaya koyar tüm özverisini çocuğuna verir. Fakat çocuğun sağlıklı bir kişiliği nasıl geliştireceği üzerinde fazlaca düşünülmeyen bir mevzudur. Aslında hayatta her şey muvaffakiyet değildir. Kıymetli olan çocuğun içinde bulunduğu periyodu sağlıklı yaşayabilmesi ve sağlıklı bir kimlik oluşturabilmesidir.

Çocuğun yaşadığı devirlerin özellikleri münasebetiyle gereksinimleri birbirinden epeyce farklıdır. Çocukluk periyodunda anne-babayla uykuya dalmak isteyen çocuk ergenlik periyodunda bu türlü bir isteği talep etmeyecektir. Tekrar anne-babasıyla gezen çocuk ergenlikte değil anne-babasıyla gezmek arkadaşlarıyla birlikte iken ebeveynleriyle müsabakayı dahi istemeyecektir.

Ergenlik devri başlı başına bir değişim gelişim sürecidir ve bu devirde ergenin fizikî özelliklerinin yanında giyim-kuşam, yeme alışkanlıkları, arkadaş tercihleri, ders çalışma alışkanlıklarında da farklılıklar gözlenebilir.

Münasebetiyle çocukla irtibatta çocuğun yaşı, cinsiyeti ve kişilik özellikleri hayli kıymet taşımaktadır. Çocukluk devrinde muhtemel tehlikelere karşı açık hal koyabilen ebeveynler ergenlik devriyle birlikte çocuğu üzerindeki kontrolü uzaktan yapabilmelidir. Arkadaş seçiminde denetimli lakin baskıcı davranmamalıdır. Unutmayalım özgürlük sınırsızlık demek değildir.

Çocuk aileyi yansıtır. Aile içindeki bireylerin kişilik yapısı çocuğun kişiliğini şekillendirir. Yani aile bağlantı hünerlerini kullanamıyorsa çocukta irtibat marifetlerini kullanamaz. Münasebetiyle çocuk hem ailede hem de toplumsal etrafta daima çatışma içine girer. Anne babasının kendisini dinlediğini gören çocuk evvel, kendisine bedel ve ehemmiyet verildiğini, kabul edildiğini, buna bağlı olarak da sevildiğini düşünür. Birebir vakitte çocuk hislerini söz etme imkanı bulduğundan “anlaşıldım” hissini yaşar ve rahatlar. Bu durum, hem benlik hürmetinin artmasına, hem de kendisini dinleyen şahsa yakınlık duymasına neden olur. Bu sağlıklı ileti akışı çocuğun ailesiyle bağını güçlendirir ve irtibatın devamını sağlar.

Aktif dinlemede ebeveyn çocuğun kendi başına düşünmesine yardım eden kişi rolündedir. Sorumluluk çocuğa bırakılmıştır. Ebeveyn yalnızca tahlil bulma konusunda ona yardım eder.

Çocuklar dinlenmemeleri ve ciddiye alınmamaları konusunda çok hassastırlar. Dinlenmediklerini çabucak fark ederler. Uzun müddet dinlenmeyen çocuklar savunmaya geçebilirler, işbirliğine yatkın olmazlar ve içlerine çekilebilirler.

Israrlarına karşın annesinin kendisini dinlememesi üzerine ellerini ısıran çocuk örneği vardır. Çocuklar çoğunlukla dinlenmeme nedeniyle çalma, saldırganlık, kendine ziyan verme davranışlarıyla “Lütfen beni dinle. Duygusal bir kırıklık yaşıyorum, dikkatini bana ver” bildirisini iletmektedirler.

İrtibat Pürüzleri Nelerdir?

Çocuklarla ebeveynlerin kurmuş oldukları bağlantı bazen sağlıklı irtibatı zorlayan pürüzlerle dolu olabilmektedir. Kimi örnekler verecek olursak;

ó Sıklıkla Buyruk Cümleleri Kurmak;

Yaşantımızı gözden geçirerek kurduğumuz buyruk cümlelerini yakalamaya çalışalım. “Kalk, yüzünü yıka, sütünü bitir, dişlerini fırçala, ağzın doluyken konuşma, ödevini bitir, televizyonu kapa, büyüklerinle konuşurken sesini yükseltme, öğretmenini dinle…….” üzere uzayan buyruk sözcüklerini yakalamamız sıkıntı olmayacaktır. Adeta askerlik eğitiminin hepimizin bildiği “yat!-kalk!-sürün!” kalıbı üzere daima buyruk veren beşerler haline gelebiliriz. Meğer askerlikteki itaat hayati kıymet taşıdığı için asker yat buyruğundan sonra kalk buyruğu gelene kadar öbür bir davranıma geçmemek durumundadır.

Pekala, sanki bizim istediğimiz şey konutumuzu asker ocağına çevirip, nizami askerler yaratmak mıdır? Alışılmış ki değil. Çocuklarımızın kaygıdan söyleneni yapmasını değil kendisi için gerekli olanı düşünmesine ve bulmasına yardımcı olmalıyız.

ó Gözdağı Vererek Konuşma Biçimi;

“Okulunu bitirmezsen sana para mara yok”,” ödevini bitiremezsen televizyonu unut” ,”sütünü içmezsen cüce kalırsın”, “terliksiz dolaşırsan hastalanırsın” üzere. Bazen işimizi kolaylaştırmak için bir davranışı bitirmesini şarta bağlayabilir ya da gözdağı vererek korkutarak istediğimiz davranışı yapmasını sağlayabiliriz. Televizyon izlemesini istemediğimiz halde onu kaideye bağlayarak daha da cazip hale getirebiliriz. Ayrıyeten dehşet, boyun eğme, itaat etme davranışı yaratabilir ya da“deneme” isteğini tetikleyebilir. Gücenme, kızgınlık, öfke ve düşmanlık hislerinin oluşmasına neden olabilir.

ó Daima Öğüt Verme, Tahlil Teklifleri Getirme;

“Senin yerinde olsam plan yaparak çalışırdım”, “sütünü bitirdiğinde boyun uzayacak”,”bak sana bir teklif vereyim” üzere cümleler kurabiliriz ve bu konuşma biçiminin çok faydalı yapan olduğuna inanırız. Öncelikle düşünmemiz gereken söylediğimiz şeylere sanki benim mi gereksinimim var sorusunu cevaplamak sonrada istenmeden verilen öğütlerin, yardımın faydalı olmadığını gözlemleyebilmektir. Aksi takdirde bu yaklaşım anneye babaya bağımlı çocuklar yaratabilmektedir. Ayrıyeten kendi tahlil yollarını oluşturmasına katkı sağlamayacaktır.

ó Sıklıkla Yargılamak, Eleştirmek;

“Sen aslında tembelin tekisin”,”zaten b
aşarsaydın şaşardım”,“yine mi bitiremedin”
üzere cümleler kurmak yetersiz, aptal hissetme hislerine neden olabilir. Çocuğun olumsuz bir yargıya amaç olma ya da azarlanma dehşetiyle irtibatı kesmesine yol açabilir ya da çocuk yargı ve tenkitleri gerçek olarak algılayabilir (Ben kötüyüm!) ya da karşılık verebilir (Siz de daha kusursuz değilsiniz!).

Bu mesajlar çocuk üzerinde başkalarından daha fazla olumsuz tesir yapar. Bu değerlendirmeler çocuğun benlik hürmetini düşürür. Çocuklar hakkında yapılan olumsuz değerlendirmeler çocuğun kendisini bedelsiz, yetersiz görmesine neden olur.

ó Çocuğu Daima Övmek

İstendik davranışı yapması durumunda çocuk yerli yersiz her ortamda övülebilir. “Çok güzel……..”, “Bence mükemmel bir iş yapıyorsun…..”Bu durumda çocuk ailesinin beklentilerinin çok yüksek olduğunu düşünebilir ya da tasa hissedebilir.

Genel inanç olarak bu durumun çocuğa ziyan vereceği hiç düşünülmez. Çocuğun kendilik algısına uymayan değerlendirmelerin yapılması çocukta kızgınlık yaratır. Çocuklar bu mesajları anne babanın kendilerini yönlendirme ve isteğini yaptırma teşebbüsü için kurnazlık olarak yorumlarlar.

Siz bu türlü söyleyince güya ben daha çok mu çalışacağım?”

üzere düşünebilirler. Ayrıyeten övgü diğerlerinin yanında yapılıyorsa çocuğu utandırabilir ya da çok övgü sonucunda çocuk buna alışır ve övülmeye ihtiyaç duymaya başlar.

ó İsim takmak, alay etmek:

“Koca bebek….”, “Hadi bakalım Süpermen”, “Geri zekalı”, “Hadi sende sulu göz”, üzere cümleler kurmak çocuğun gelişiminde bedelli hissetmesine yol açmaz. Sevilmediği kanısının oluşmasına yol açabilir, kendilik gelişiminde olumsuz tesirleri olabilir. “Aşkım, Sevgilim ”gibi sevgiliye söylenecek kelamların söylenmesi anne ya da babayla münasebetinin hudutlarını belirlemesinde, cinsel normlarının oluşumunda ezalar yaşamasına neden olabilir.

ó Daima Soru Sormak, Sınamak, Sorgulamak:

“Neden?….Kim?…..Sen ne yaptın?……Nasıl?…..”

Soruları cevaplama çoklukla tenkit yahut zarurî tahlil getirdiğinden çocuklar çoklukla hayır demeye, yarı hakikat karşılık vermeye, kaçmaya yönelir yahut palavra söyler

Sorular çoklukla soru soranın nereye varmak istediğini açıklamadığından, çocuk endişe ve telaşa kapılabilir

Ailenin kaygılarından doğan sorulara karşılık vermeye çalışan çocuk kendi problemini, gözden kaçırabilir.

Çocuk sorgulanıyor hissine kapıldığında bu durum onda güvensizlik, kuşku oluşturur.

TEKLİFLER

1. Çocuğunuza vakit ayırın. Çocuğunuzla geçmiş zamanasla boşa geçmiş vakit değildir.

Çocuğu sevmek, ona çokça ve kıymetli oyuncak almak değil onunla ortak faaliyetleri paylaşmak, ona vakit ayırmak, onunla oyun oynamaktır. Çocuğu sevmek kelamla sevgiyi tabir etmenin ötesinde, hareketle bu duyguyu ona yaşatmaktır.

2. Çocuğunuzla birlikte olduğunuz vakit tüm dikkatinizi ona ağırlaştırın. Bu nedenle de, öbür bir işle meşgulken değil, kendinizi rahat hissettiğinizde çocuğunuzla ilgilenerek, anne ya da baba olmanın keyfini çıkarın.

3. Aşağılamak, suçlamak, çocuk ismine karar vermek yerine, çocuğu dinleyin.

4. Dinlendiğini düşünen çocuk kabul edildiğini, münasebetiyle sevildiğini düşünen çocuktur.

5. Göz kontağı kurarak, gülümseyerek kabul belirtisini vücut lisanıyla pekiştirin. Böylece çocuk “kişiliğine hürmet duyulduğunu ”düşünerek irtibatını sürdürür.

6. Anne ve babasının kendisini dinlediğini gören çocuk hislerini tabir etme imkanı bulur. Aldığı reaksiyonlarla “anlaşıldım” hissini yaşar. Böylece rahatlar.

7. Çocuğunuza karşı davranışlarınızda dengeli olun. Kendi içinizde çelişkili davranışlarda bulunmanız ya da anne ve babanın birbiriyle çelişen biçimde davranması, çocuğu “doğruyu bulma” konusunda zorlar.

8. Çocuğunuzu öteki çocuklarla karşılaştırmayın. Çocuk, anne babası tarafından önemsenmek, bedelli bir insan olarak kabul edilmek gereksinimindedir. Onun öbür çocuklarla karşılaştırılması, kendini kıymetli bir insan olarak görmesini maniler. Çocuğun kendine mahsus, bağımsız bir birey olarak kabul edilmesi, ruh sıhhatinin temelini oluşturur.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir