“Hayır” Demek Neden Bu Kadar Zor?

Hepimizin hayır diyemediği anlar kesinlikle olmuştur.Zaman vakit hepimiz onaylanma ve beğenilme gereksinimlerimizi karşılayabilmek için kendi isteklerimizi bir kenara atarak öbür insanların istek ve beklentilerine “evet” demiş; kendi istek ve beklentilerimizi ise ertelemişizdir. Bu hepimizin karşılaştığı bir durumdur lakin öbür insanlara söylediğimiz hayır ve evetlerin istikrarını kuramadığımızda bu durum sorun haline gelmeye başlar.

Aslında evet demek bizi diğerleriyle işbirliği ve dayanışma yapmaya yöneltir. Başka insanların beklentilerine evet dersek onlarla daha yakın, daha samimi bağlar kurabileceğimizi, onlar tarafından onaylanıp beğenileceğimizi yani kabul edileceğimizi düşünürüz. Ancak, öbür insanlara söylediğimiz “evet” lerin istikrarını kuramamaya başladığımızda bu beklentimizin boş olduğunu ve imajımızın beklediğimiz üzere olmadığını görmeye başlarız. Buna karşın tekrar de hayır diyemeyiz. Hayır diyemememizin ardında sevdiğimiz insanları mutsuz etme, kaybetme ya da öfkelerine maruz kalma korkusu vardır. Hatta hayır demeyi saldırgan bir davranış olarak kabul ederiz ve karşımızdaki kişinin bize vereceği yansıyı de haklı görürüz. Hayır dememizin yaratacağı uyuşmazlıkların tüm alakamızı bozacağını varsayarız. Bunu dayanaklar nitelikte etrafımız en küçük hayırla göz yaşına boğulan arkadaşlar, anne, baba ve çocuklarla doludur. İnsanın karşısındaki kişiyi bilerek üzmesi kolaylıkla gerçekleşebilecek bir şey değildir. Karşısındakinin üzüldüğünü gören kişi, hayırla başlayan kelamını genelde evetle bitirir. Oburunu üzmenin sorumluluğunu almak ağır gelir, sonrasında kendimizi suçluluk hisleri ile boğuşurken bulabiliriz ya da karşımızdakinin öfkeleneceğinden korkabiliriz. “Hayır dersem kesin bana kızacak, bağıracak, ilgimiz ziyan görecek ” üzere kanılar bizi “evet” demeye itebilir.

Her insanın hayatında çok rahat hayır dediği bir devir vardır; çocukluğu. Bilhassa birinci ergenlik olarak isimlendirilen 2-3 yaş ortası devirde çocuk her şeye itiraz etmeye başlar ve söylenen her şeyin zıddını yapar. Çocuk ebeveynlerine karşı çıkarak kendi kişiliğini göstermeye çalışır. Fakat bu devirde de her ailede olduğu üzere çocuk tarafından daima ortaya çıkan “hayır”ı ebeveynler manalandırmakta zorlanır ve farklı reaksiyonlar verir, hatta bazen cezalandırırlar. Çocuğa temel kuralları öğretmeye başladığımız bu devirde çocuğun bu itirazlarına verilen yansılar ya da anne babanın çocuğuna koyduğu sonlar sağlıklı değilse (çok hür bırakmak ya da daima cezalandırmak, ketlemek) kişinin yetişkinlik devrinde de neye evet neye hayır diyeceği konusunda karışıklık yaratabilir. Çocuk bu devirde kendini kanıtlamak manasına gelen “hayır”ı sevgi kaybı ve suçlulukla karıştırır. Bunları birbirinden ayırmakta zahmet çeker. Bir yetişkin olduğunda da, bu terk edilme ve sevilmeme hissini hayır dediğinde bilinçsizce tekrar yaşar. Böylelikle, karşı çıkma ve özerklik, çoğunlukla suçluluk ve telaşa bağlanır ve bu durum kişiyi tüm hayatı boyunca tesirler. Bu nedenle ilerleyen periyotta hayır demekten kaçarak, suçluluk duygusu ve kaybetme kaygısının oluşturacağı tasadan kaçmaya çalışırız.

Fakat hayır diyememek bir mühlet sonra beklediğimizin bilakis ilgilerimizi bozmaya başlar. İnsanlara hayır diyemediğimiz noktada acı çekeriz, zira kendimizi istemediğimiz bir ortamda, istemediğimiz bir şeyi yaparken buluruz. Bu durum kendimize inancımızı kırmakla birlikte hayır diyemediğimiz şahıslardan de uzaklaşmamıza neden olur. Zira çoğunlukla eza duyduğumuz durumlardan kaçma eğilimindeyizdir.

Birden fazla vakit hayır dememek ismine kendimizce yanlış tahliller üretiriz. Tahlil üzere kullanılan bu davranışlar kısa vadede tahlil üzere görünse de yaşadığınız sorunu kalıcı olarak ortadan kaldırmaz. Hayır diyemediğimiz vakitlerde en sık yaptığımız davranışlardan biri kaçmaktır. Telaş yaratan her türlü durumda kaçma isteği gösteririz, böylelikle düşüncenden kurtulacağımızı düşünürüz. Lakin kaçtığımız durumun bizi daha çok gerilime soktuğunu görmezden geliriz. Örneğin hayır demekte zorlandığımız kişi ile karşılaşmamak için bazen yolumuzu değiştirebilir, o şahıstan farklı bir saatte konutumuzdan çıkabilir, hatta telefonlarına karşılık vermeyebiliriz. “Hayır” diyemediğimiz durumlarda karşı tarafı kırmamak ve hayır deme geriliminden kaçmak için sıklıkla kullandığımız yanlış tahlillerden bir oburu da palavra söylemektir. Örneğin gitmek istemediğimiz bir doğum gününe hayır diyemediğimiz için hasta numarası yapabiliriz. Lakin palavra söylediğimiz noktada yalanımızın ortaya çıkmaması için tedbirler almamız da gerekeceğinden daha fazla efor sarf etmemiz gerekecek ve sonunda duyacağımız külfet hayır derken çekeceğimiz ezadan çok daha fazla olacaktır. Bazen de bir diğerinin isteğini reddetmekte zorlandığımızda, diğerini kullanarak hayır demeye ya da mazeret üretmeye çalışırız. Yani sorumluluğu diğerine yükleriz. Örneğin arkadaşımıza hayır diyemediğimiz için telefonumuzu bir yakınımızın açmasını isteyip, uyuduğumuzu söylemesini isteyebiliriz.

Hayır dememek ismine bu davranışları tercih etsek de içimizden bir ses “hayır demeliydim” diye fısıldar, pişmanlık ve suçluluk duymamıza neden olur. O anda karşımızdakini palavra söyleyerek ya da kaçarak aldatsak da kendimizi kandıramayız.

Sonuçta, hayır demeyi gerektiren durumlarda hepimizin ortak yaşadığı his telaştır. Tasa rahatsız edici ve tahammül edilmesi güç bir his olduğundan ötürü da tasa yaratan durumlardan uzak durmak için çabalarız. Bu nedenle hayır demekten kaçmaya çalışırız. Lakin hayır deme yüreği gösteremediğimiz ölçüde korkumuz daha da artar. Bu nedenle birinci yapmamız gereken hayır diyemediğimiz vakitlerde neler olup bittiğini fark etmektir. Hayır diyemememizin sebepleri üzerine düşünmeye ve bu kanıları keşfetmeye başladığımızda bu sorunun yüzde ellisini halletmiş oluruz. Rahatsız edici bu niyetler otomatik olarak aklımıza geldiğinden zihnimiz tarafından birden fazla vakit sorgulanmadan gerçek kabul edilir. Lakin bu kanıları fark ettiğimizde bu kanıların gerçek dışı ya da abartılı olduğunu görebiliriz. Örneğin hafta sonu dışarı çıkmak için ısrar eden arkadaşınıza canım dışarı çıkmak istemiyor demek yerine mazeret bulma gereksinimi hissediyorsanız kendinize aklınızdan ne geçtiğini sorarak sizi kaygılandıran niyetleri fark edebilirsiniz. “Hayır dersem bir daha benle görüşmez”, “onu sevmediğimi düşünür” üzere.. Bu fikirler hayır deme basamağına gelme bahtınızı azaltır. Fakat hayır diyebilme yüreğini gösterdiğinizde felaketle sonuçlanacağını düşündüğünüz bu durumların gerçek olmadığını görme bahtını yakalarsınız. Bunları fark ettikten sonra ufak adımlarla hayır demeye başlamak daha kolay olacaktır. Duygusal açıdan sizi çok zorlamayacak bir hayırdan başlayarak etap aşama ilerleyebilirsiniz. Örneğin samimiyetine inandığınız bir arkadaşına çok kıymetli olmayan bir husus üzerinden hayır demeyi deneyebilirsiniz, sonra yavaş yavaş hayır demekte zorlandığınız kişi ve hususlar hakkında denemelere başlayabilirsiniz. Lakin birinci denemeler her vakit güç olacağı için tek bir teşebbüsten sonra kendinize karar vermemeniz, tam zıddı daha çok deneme yapmanız gerekir. Hayır demeyi öğrenmek hem kendimize daha olumlu bakabilmemizi sağlayacak hem de beşerlerle daha samimi münasebetler kurmamıza yardımcı olacaktır. Hayır demeyi öğrendikten sonra zevkle ve nitekim isteyerek evet diyebiliriz.

Uzm.Psk.Bige Hayal Yıldız

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir