‘TSOTSI’ FİLMİ İÇİN PSİKOLOJİK BİR DEĞERLENDİRME

Tsotsi, Direktörlüğünü Gavin Hood’un yaptığı, 2005 Güney Afrika üretimi bir sinema. Athol Fugard tarafından kaleme alınan roman, tıpkı isimle sinemaya uyarlanmış. Güney Afrika Johannesburg’da çekilmiş olan sinemanın konusu da bu kentte geçmekte. Yapıldığı 2005 yılında Yabancı Lisanda En Yeterli Sinema Akademi Ödülü’nü almış, 2006 yılında ise Yabancı Lisanda En Düzgün Sinema Altın Küre Ödülü’ne aday gösterilmiştir.

‘Johannesburg’da yaşayan ve küçük hatalar işleyen Tsotsi, bir gün bir soygun işinde bir adamı vurur ve kaçmak isterken otomobilini almak istediği bir bayanı da vurur lakin art koltukta bir bebekle karşılaşır. Bebeği de alıp kaçan Tsotsi’nin hayatı değişecektir.’

Sinemaya, çocuk gelişimi, güç hayat şartlarının insan hayatına yansımaları, gelişimde etraf, aile ve ekonomik şartların tesirleri, gelişimin her periyot ve şarttaki biçimleri, çocukların maruz kaldığı olumsuz hayat şartları ve bunların sonucunda suça yönelimleri/yönelmeleri üzere pek çok açıdan bakmak mümkün. Bu çalışmada ise bağlanma kuramları ve ayrılma bireyleşme süreçleri ve çocuk hatalıların psikolojileri açısından sinemaya bakış gerçekleştirilerek, kısa bir kıymetlendirme sunulacak.

İnsan hayatında, bebeklikten başlayan süreç, tüm münasebetlerin konsantre ve dinamik bir kaynağı olarak hayatın her periyodunda tekrarlayan bir modla taşınır ve yaşanır. ‘Erken periyotta yaşanan olayların, nasıl olup da kendilerini takip eden, çabucak hemen her şey üzerinde bu derece kıymetli bir tesire sahip oldukları sorusu’ ise yalnızca psikoloji ve nörobiyolojinin değil tüm bilimlerin temel sorularındandır. ‘Nasıl oluyor da erken devir tecrübeler, bilhassa de başka beşerlerle duygulanımsal tecrübeler, gelişmekte olan bir bireyin daima artan fonksiyonel kapasitelerinin sonucu olan yapısal gelişim şablonlarını belirliyor ve organize ediyor.’ (Schore, 2012: 1)

Erken periyot bağlanma tarzlarının ve duygusal yaşantıların his repertuarı gelişiminde bilhassa sağ beyinde ve limbik sistemde tesirli olduğu artık bilinmektedir. (Goleman, 1996: 37, 38; Bowlby, 2012: 158; Kernberg, 2014: 233) Schore bunu şöyle tabir eder; ‘kişiliklerimiz sol beyinde değil sağ beyindedir.’ (Schore, 2012: 97)

Sinemanın başkarakteri Tsotsi, (Güney Afrika lisanında serseri yahut sokak canisi anlamında) travmatize olduğu olaylar zincirinden, bir suçluya dönüşerek kaçmış lakin sonra çaldığı otomobilde bulduğu bebek ve bebeğin bakımı hasebiyle yaşadığı duygusal tecrübe onu geçmişe götürmüş ve erken çocukluğuyla yüzleşmesiyle birlikte bir sağaltım yaşamıştır. Dikkatimizi çeken şey ise Tsotsi’nin bu sürecinde tesirli olan temanın annesiyle yaşadığı duygusal bağ -ki Bowlby’nin de dediği üzere ‘anne ve çocuk ortasındaki bağ her vakit mevcuttur ve neredeyse değişmez’- ve annenin ona olan yaklaşımıdır. (Bowlby, 2012: 102) Her ne kadar bu durum babanın şiddeti ile sarsılıp kopmuş olsa da çocuk her vakit bu bağı ve etkileşimi (örtük olarak) içinde taşımış ve bu ağır yaşanmışlık bir gün tekrar hayatının manasını bulmasına ve bulunduğu olumsuz durumdan kurtulmasına sebep olan başat tesir olmuştur. Anneyle gerçekleşen ve duygusal hafızada merkezi bir yer tutan tecrübe, hem olumlu tesirler taşımakta hem de bu duygusal etkileşimi babanın kesintiye uğratmasına bir reaksiyon olarak öfkenin harekete vurumusayılabilecek kaçış ve suça gidişe de sebep olmuş üzere görünmektedir.

‘Bağlanma’, kavramı uzun yıllar bilimsel araştırmaların konusu olmuştur. Çok sayıda deneysel çalışmanın yanısırakolaylıkla birçok canlıda ‘anne ve yavrusu’ ortasında gözlenebilen en temel davranışlardan biridir de tıpkı vakitte. Obje bağları kuramcılarına nazaran de bu birinci ilişkisellik hayat uzunluğu örnek model olarak öbür bağlarımıza yansımaktadır. ‘Bağlanma davranışı bir beşerde, dünya ile daha uygun başa çıkabildiği düşünülen ve düzgün tanınan bir diğer bireye yakınlığı elde etmek yahut o yakınlığı korumak halinde sonuçlanan rastgele bir davranış biçimidir.’ (Bowlby, 2012: 34)

Bağlanma davranışının gelişimdeki tesiri ve sağlıklılığı, ayrılma yahut ayrışmayı da bir o kadar kıymetli kılmaktadır. Ancak bunlardan öteki, sinemadan ilhamla da bu ayrılmanın ayrılma olmayıp kopma olarak deneyimlenmesi ise öbür patalojik rahatsızlıklara sebebiyet vermektedir. Sevilen birinin ani kaybının yahut ondan kopmanın, bilhassa ‘küçük bir çocuğun sevdiği anne figüründen ayrılmasının sıklıkla patolojik yas tutma sürecine yer hazırladığı’ bilinmektedir. (Bowlby, 2012: 66)

Tsotsi, otomobilde bulduğu bebekle bir arada, duraksamaya uğramış gelişimsel kendiliğinin keşfine çıkarak bir tamir ve tamir sürecine girer. Hayatın içinde olan detaylara dikkat kesilir ve hislerini, ilgilerini ve en değerlisi kendiliğini tanıyıp anlamaya çalışır. Jeffrey Magnavita’nın, başarısız bir olgunlaşma varsa büyümek gerekiyordur dediği üzere Tsotsi de bulduğu bebekle bu tecrübesi ve süreci yaşar. Örnek olarak, bebeği beslemesi için götürdüğü bayan bebeğin ismini sorduğunda o güne kadar annesinden oburunun kullanmadığı kendi ismini söyler.

Tsotsi,kendi bağlanma sürecini bebek üzerinden ve eş-zamanlı olarak bebeğe de bağlanarak (yansıtarak) yaşar. Sinemanın sonuna gerçek bu ziyadesiyle öne çıkar. Tsotsi, bebeğin babasını öldürmeye kalkışan arkadaşını öldürerek de aslında babasıyla olan çatışmasına bir atıf ve bağışlamada bulunmuş olur. Babasının şiddeti karşısında annesini ve konutunu terk eden Tsotsi bir yandan da bunun suçluluğunu ve kaybolmuş çocukluğu ve anne & kedilik bağının kaybının da telafisi için eforlar.

‘..bilinçli suçluluk, ister olağan, ister nevrotik olsun; vicdan azabıyla bağlıdır. Bu da ekseriyetle kaybedilen objeye yönelik hareketler, ihmal ya da terkedilmenin getirdiği saldırgan davranışın şuurda pişmanlık formunda görünümüdür. Pişmanlık, tamiratı oluşturan itici güçtür; kaybedilen objeye yönelik gerçek ya da imgelenen saldırganlığı telafi etme ya da giderme uğraşı içerisinde aksine çeviren itkidir. Fakat, telafinin ötesinde, kişinin ferdî değişim, yapan aksiyon ve bundan sonrasında “daha güzel bir insan” olma gayreti yoluyla bir bedel ödeyerek arınmaya yönelik çoğalan bir itki de kelam konusu olabilmektedir. Pişmanlık ve suçluluk, Melanie Klein’ın öne sürdüğü üzere onarıcı dürtünün kaynağıdır. (Kernberg, 2014: 287)

Kahramanımız sinemanın sonunda kendi ayrışma bireyleşme süreçlerini tamamlar ve bebeği ailesine teslim eder. Bu birebir vakitte sorumluluğunu üstlenme ve kabullenme demektir zira artık toplumsal bir birey olma yolunda bir hal sergilemiş ve kanuna teslim olmuştur. Mahler’in değindiği üzere ‘Ayrılma- bireyleşme süreci; kesin ve kimi bakımlardan hayat uzunluğu sürecek bir bireyliğe ulaşmak, ve aşikâr bir obje sürekliliği derecesine ulaşmak’ olarak iki taraflı bir vazifeyle yüklüdür. Tsotsi de kendi öyküsünde bu vazifesi tamamlamış,‘kendilik açısından, benin kapsamlı bir yapılanmasını ve üstben öncüllerinin oluşmaya başladığını gösterecek halde ebeveynin taleplerinin içselleştirilmesinin açık işaretlerini’ göstermiştir. (Mahler, Pine ve Bergman, 2012: 140)

Son olarak bir teklif bağlamında birkaç şey söylemek gerekirse; öncelikle şahsî farkındalıkları artırmak; empati yeteneğini güçlendirmek, kişisel gelişim için sorumluluklara hakkıyla yönelebilmek ismine eğitim ve yardım/destek faaliyetlerini önemsemeyi sayabiliriz.

Şayet sevgi; kızgınlık, yakınma ve öfkenin altında boğulmamışsa ve zihne sağlam bir biçimde yerleşti
rilmişse, öteki insanlara duyulan inanç ve insanın kendi uygunluğuna olan inancı etraftan gelen darbelere dayanan bir kaya üzere olacaktır. Gelişimi bu türlü bir çizgide seyretmiş bir kişi, daha sonra mutsuzluk baş gösterdiğinde, sevgileri mutsuzluğunda onun için muteber bir yardımcı olacak o yeterli anne babayı içinde koruma edebilecek ve dış dünyada, zihninde onları temsil edebilecek bireyler bulabilecektir. Düşlemde durumları bilakis çevirme yetisiyle ve insan zihninin kıymetli bir özelliği olan, diğerleriyle özdeşim kurma yetisi sayesinde insan kendisinin de gereksinim duyduğu yardım ve sevgiyi diğerlerine verebilir. Böylece kendisine huzur ve doyum sağlayabilir. (Klein, 2012: 256)

Bu doyuma ulaşmış bireyler kendileri, toplumsal etrafları ve sorumlu oldukları bireyler / işler /seçenekler ismine yararlı birçok şey üretebilir, yapabilir ve başarabilirler.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir