İletişimde Beden Dili ve İlk İzlenim

Kelamsız Bağlantı

Beşerlerle kurulan bağlantı kelamlı olduğu üzere, birtakım işaretler ve sinyaller aracılığıyla kelamsız de olur. Kelamsız irtibat vücut lisanı ve görsel lisan olarak iki başlık altında ele alınabilir.

Kelamsız irtibatın vücut lisanı alt başlığını insan münasebetlerinde bağlantı çerçevesinde inceleyeceğiz.

Vücut Lisanı

Sözel olmayan ve bildirinin manasına katkıda bulunan beşere ilişkin farklılıklar bağlantıda vücut lisanı olarak ele alınır.

Vücut lisanı aslında insanların ne demek istedikleri konusunda, dünyada konuşulan lisanlardaki tüm sözcüklerden daha fazla şey anlatır. Konuşurken vücut tarafından gönderilen sinyallerin birden fazla biz farkında olmadan dış dünyaya ileti verir.

Vücut lisanı kültürlere nazaran, bireyler ortasındaki mutabakatlara nazaran değişir. Diğerlerinin vücut lisanını yorumlayabilmek maharet gerektirir. Kendi vücut lisanına hakim olabilmek, onu gerektiği biçimde kullanabilmek bağlantıda çok kıymetlidir.

Vücut lisanı şuurlu ya da bilinçsiz kullanılabilir. Örneğin, ilgi uyandıran bir şeye bakarken göz bebeklerimiz büyür, baş yana eğilir. Tansiyon içinde olan insanın omuzları kalkar, kimi beşerler gerilim altında olduklarında yüzleri ve boyunları kızarabilir.

Yüz İfadeleri(Mimikler)

İçinde bulunduğumuz duygusal durumu anlatmak için en çok mimiklerimiz ehemmiyet taşır. Mimik, yüz kaslarının değişik hallerde kasılması ve gevşemesiyle bakış ve yüz çizgilerinde meydana gelen değişikliklerden oluşan tabirlerin tümü olarak tanımlanır.

İnsan yüzünde mimikleri gerçekleştiren birçok çift olmak üzere yaklaşık yirmi kas kümesi bulunur. Bunların farklı biçimlerde gerilip gevşemeleriyle çok sayıda farklı tabir meydana gelir. Duygusal bir ifadeyi yansıtma bakımından yüz kasları üç kümede toplanabilir;

• Alın kasları,

• Gözkapakları ve etrafındaki kaslar,

• Ağız bölgesi ve çene kasları.

Mimikler hislerimizi yansıtmak dışında toplumsal ömürde karşımızdaki şahsa tutumuzu gösteren toplumsal işaretler olarak da şuurlu olarak kullanılabilir. Çok üzgün olduğumuz bir günde sevdiğimiz bir beşere rastladığımızda onu gördüğümüze sevindiğimizi belirtmek için gülümseyebiliriz. Uzaktan, tanıdığımız birini gördüğümüzü belirtmek için kaşlarımızı üst kaldırırız.

Jestler

Baş, el, kol, ayak, bacak ve vücudun kullanımı jestleri oluşturur. Kimi jestler şuurlu olarak yapılır bunlar sembol niteliğindedir. Sembol niteliğindeki bu jestlere “amblem” ismi verilir. Bunlar muhakkak manaları sembolize eder ve toplumdan topluma bu manalar değişir. Örneğin sağdan sola iki yana sallamak bizim toplumumuzda “hayır” manasına gelirken Bulgaristan’da bu “evet” manasına yakın bir baş hareketi olduğu için “evet” olarak anlaşılabilir. Bunlar toplum içinde yaşayan bireyler tarafından öğrenilir ve gerekli olduğunda bağlantısı desteklemek için kullanılır. Danışanın toplumu onun bağlantıda kullandığı jestlerin belirleyicisi olduğu için bilhassa farklı bir topluma mensup bir danışanımız olduğunda onu kendi toplumuna nazaran kıymetlendirmemiz gerekebilir.

Bunların dışında beşerlerle kurduğumuz bağlantıda başımızı, el, kol ve ayaklarımızı farklı biçimde kullanarak da çeşitli iletiler verebiliriz.

Baş hareketleri: Başımızı içinde bulunduğumuz duygusal durumu anlatmak, mimiklerimizi desteklemek, ayrıyeten karşımızdaki beşere tavır ve tutumumuzu öbür jestlerle birlikte belirlemek için kullanırız. Bunlara ek olarak daha evvel de belirttiğimiz üzere sembolik jestleri gerçekleştirmek için de kullanırız. Örneğin, başın öne eğik oluşu dış dünya ile ilgilenmeme ve kendi içimize döndüğümüzü gösterirken başın aşikâr bir bireye yönelik olması onunla ilgilendiğimizi gösterir.

Bakışlar: Bakışlar karşımızdaki beşerle irtibat kurmak için değerlidir. Bir kişi konuşurken öbür tarafa bakıyorsa ekseriyetle konuşmasının şimdi bitmediği ve bölünmek istemediğini gösterir. Şayet bir kişi karşısındaki konuşurken öbür tarafa bakıyorsa kişi karşısındakinin söylediği şeyden hoşlanmadığını ve bu konuşmayı yapmaktan şad olmadığını gösterir. Kişi karşısındaki konuşuyorken ona hakikat bakıyorsa bu durumdan mutlu olduğu ve konuşulan bahse ilgili olduğunu gösterir. Konuşan kişi konuşurken karşısındaki kişinin direk yüzüne bakıyorsa, bu konuşan kişinin söylediklerinden emin olduğunu gösterir.

Tabi ki tüm toplumlarda göz teması kurmanın farklı manaları olabileceğini unutmamalıyız. Farklı toplum yahut kültürden gelen bireylerle bağlantı kurarken toplum ve kültüre has davranışlarını öğrenmemiz bağlantısı kuvvetlendirmek için kıymetlidir.

Vücut Duruşu

Vücut duruşu genel olarak hangi istikameti gösteriyorsa bu ilgili olduğumuz tarafa işaret eder. Karşımızdakini ilgili bir biçimde dinliyorsak ayaklarımız ve başımız ona dönük olur. Meğer biri bizle bağlantı kurmaya çalışırken bizim vücut duruşumuz o bireye dönük değilse bu şahısla ilgilenmediğimize işaret edebilir.

Sesin Kullanımı

Beşerler irtibat kurarken konuşur, vücuduyla tabir eder bazen yalnızca sesleri kullanırlar. Örneğin tesirli dinlemede gerekli yerlerde “hı hı” çıkarılması, “hayır” manasına gelen, lisanın üst dişlerin altına değdirerek geri çekilirken çıkardığı sesin kullanılması, şaşırılan bir anda “aaa” sesinin çıkarılması, üzgünlüğü tabir eden burun çekme sesinin çıkarılmasıyla da irtibat kurulur. Ayrıyeten ses tonunda meydana gelen dalgalanmalar da hususa verilen ehemmiyetin göstergesi olabilir.

Kişilerarası Mesafe ve Alanın kullanımı

Söylenen kelamlar ne olursa olsun şahıslar etraflarındaki insanlara hislerini, niyetlerini ve fikirlerini tabir etmede kıymetli bir öge da alan kullanımıdır. Bu mevzuda birinci geniş çaplı araştırmalar antropolog olan Edward Hall tarafından başlanmıştır. Hall, Amerikalı ve eğitim seviyesi yüksek şahıslarla yapmış olduğu çalışmalarda insanların kullanmış olduğu dört uzaklık çeşidini belirlemiştir. Bunlar: mahrem uzaklık, ferdî aralık, toplumsal aralık ve genel uzaklıktır.

Hall’a nazaran birbirine çok yakın bağ içinde olan beşerler birbirinden 0 ile 45 cm’lik uzağında bulunabilirler. Bu alan “mahrem mesafe” olarak bilinir(aile bireyleri, eşimiz, yakın arkadaşlarımız gibi).

Kişinin mahrem alanına girilmesi tedirginlik, düşünce ve saldırganlık eğilimlerinde artışa yol açar.

Karşılıklı konuşma hallerinde mesala bir arkadaşımızla yemek yerken aramızdaki mesafe ferdî alan uzaklığındadır. Bu ara 45-120 cm ortasıdır. İş arkadaşlarımızla konuşurken de bu uzaklıkta oluruz. Toplumsal alan ise 120-210 ortasıdır diyebiliriz ancak 300cm’e kadar da uzayabilir. Toplumsal ortamlarda tanıştığımız beşerlerle bu arayı koruruz. Şayet bir kişinin toplumsal alanı geçip ferdî alanına girmeye çalışırsak, karşımızdaki kişi bundan rahatsız olup yerini değiştirmeye çalışabilir. Genel alan ise 300 cm ve daha fazlası alandır. Sokakta, metroda beklerken genelde bu alanı müdafaaya çalışırız. İstanbul şartlarında bu çok mümkün olmasa da daha yoğunluğun daha az olduğu vakitlerde insanların aralıklı durduğunu görebilirsiniz. Yoğunluğun az olduğu bir metro istasyonunda bir kişi toplumsal alanınıza girerse bundan rahtsızlık duyabilirsiniz. Bu durum sizi huzursuz edebilir.

Bedensel Aksesuarlar

Bireylerin kıyafetleri, takıları, kullandığı parfüm dahi kelamsız bağlantıda kıymetlidir. Örneğin yalnızca kıyafetimiz tutuculuğumuz, ilgi çekmek isteyip iste
mediğimiz, rahatımıza düşkünlüğümüz üzere birçok bahiste bilgi sağlar.

Birinci İzlenimler

İzlenim oluşturma, bir oburu hakkında farklı kaynaklardan gelen bilgileri değerlendirip bir sonuca varma sürecidir. Toplumsal psikologlar bu süreci yenilenen ve değişen dinamik bir süreç olarak görür. Bu süreç tıpkı vakitte bütünleştiricidir. Kişi hakkında elde ettiğimiz her bilgi, edindiğimiz başka bilgiler ile birlikte kıymetlendirilir.

Pekala, birinci izlenimleri nelere dayanarak oluşturuyoruz?

Beşerler hakkındaki izlenimlerimizin bir kısmını onların sözel olarak tabir ettiklerini dinleyerek ve bize ilettiği bilgilere dayanarak oluştururuz. Öteki kısmını ise sözel olmayan bağlantı kaynaklarından en değerlileri yüz tabiri, göz teması, fizikî görünüm ve vücut lisanıdır.

Yüz Sözleri

Bundan 2000 yıl evvel Cicero. “Yüz ruhun yansımasıdır” demiştir. Ondan yüzyıllar sonra Darwin kimi duygusal sözlerin doğuştan var olduğunu ve bu yüzden birtakım tabirleri bütün dünyada tıpkı biçimde algılandığını söylemiştir.

Darwin’e nazaran yüz tabirlerinin hakikat anlaşılmasının yaşamsal bir ehemmiyeti vardır. Karşımızdaki insanın bize kızgınlıkla, kaygıyla yahut memnunlukla mı yaklaştığını kestirmemiz açısından kıymetlidir. Kızgınlık taşıyan bir yüz gördüğünüzde korku seviyeniz artar ve kendimizi müdafaaya alırız. Yani yüz sözlerini hakikat algılamak fonksiyoneldir. Bu fonksiyonel teze nazaran, beşerler bütün tabirlere eşit formda dikkat etmezler. Hayati kıymet taşıyan tabirlere yani ömürlerini sürdürebilmeleri için tehlike belirten yüz sözlerine daha çok fark etmeleri gerekir. Hansen ve Hansen bu mevzuda yaptıkları araştırmada dehşet ve kızgın tabirler memnunluk sözlerinden daha çabuk fark edilmiştir.

Göz Teması

İzlenim oluşturmada kullanılan bir öbür sözel olmayan ipucu göz teması yani göz göze olmadır. Oburlarının neler hissettiğini, birbirlerine bakışlarının tarafı ve yoğunluğuna bakarak çıkarabilirsiniz. Bir beşere nasıl baktığınız, o beşerde muhakkak his ve kanılar uyandırır. Ancak unutmamamız gereken şey hangi his ve kanıları uyandırdığı, duruma, şahsa ve kültüre bağlı olarak değişebileceğidir.

Fizikî Görünüm

Fizikî görünümü hoş olan insanların hoş olmayanlardan daha enteresan, sıcakkanlı, dışadönük ve toplumsal açıdan daha yetenekli bulunduğunu ortaya koyan araştırmalar vardır. Fizikî hoşluğun kararlarımızda ne kadar tesirli olduğunu gösteren birçok araştırma vardır. Lakin unutulmaması gereken şey fizikî görünümün aldatıcı olabileceği ve daha da değerlisi tek başına değerlendirilmemesi gerektiğidir.

Vücut Lisanı

Kelamsız bağlantıda daha detaylı bir halde incelediğimiz vücut lisanı, tabi ki birinci izlenim oluşturmada da değerlidir. Vücudun duruşu, kolların bacakların hareketi vücudun istikameti bize bir sürü ipucu veriri ve biz birinci izlenimlerimizi farkına bile varmadan bu hareketlere bakarak oluştururuz. Bunlara ek olarak yeni tanıdığımız insanın bize yanlışsız söyleyip söylemediğine de daha çok vücut lisanına bakarak karar veririz. Bilhassa şüpheleniyorsak evvel mimiklere sonra jestlere dikkat kesiliriz. Bu durumda söylenenlerin tesiri mimik ve jestlerden tesirinden hayli düşüktür.

Kelamsız Haberleşme

Kelamsız, hareketsel(kinesik) haberleşme üzerine yapılan incelemeler, sözlerin söyleniş tonu, duraklama, sessizlik, sürat üzere konuşma özelliklerinin bireyden şahsa değiştiğini ancak örüntülerin her şahsa mahsus olup, vakitle değişmediğini göstermiştir.

Sosyoekonomik seviye, eğitim, tahsil üzere değişkenlerle bölgeden bölgeye farklılıklar gösteren çeşitli davranış biçimlerini görmek mümkündür. Ancak hareketsel haberleşmenin herkes tarafından gösterilmesi gerekmez. Hareketsel haberleşmeye örnek vermemiz gerekirse; tutucu ailelerin kızlarının yüzü daha çok kızarırken yüksek sosyoekonomik seviyeden gelen kızların yüzlerinin kızardığı pek az gözlemlenmiştir. Alt ve orta sosyoekonomik seviyeden gelen bayanlar daha sık ve çabuk ağlamaya, titremeye, terlemeye başlar.

Bu noktada kıymetli olan şey tüm insanlara has kimi kinesik bilgileri (bölgeler, toplumsal bedeller, sosyoekonomik seviye ve cinsiyet) şahsa mahsus olan özelliklerden ayırt edebilmektir.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir