Geleceği yönetmek ; neuroterapi

Yavaş yavaş ölürler seyahat etmeyenler

Yavaş yavaş ölürler okumayanlar, müzik dinlemeyenler,

Vicdanlarında beğenilen görmeyi barındırmayanlar

Yavaş yavaş ölürler…

Alışkanlıklarına esir olanlar, her gün birebir yolda yürüyenler,

Ufuklarını genişletmeyen ve değiştirmeyenler,

Elbisesinin rengini değiştirme riskine bile girmeyenler ,

Yahut bir yabancıyla konuşmayanlar

Yavaş yavaş ölürler…

İhtiraslardan ve verdiği heyecanlardan kaçanlar ,

Tamir edilen kırık kalplerin gözlerindeki

Pırıltıyı görmek istemekten kaçınanlar

Yavaş yavaş ölürler…

Aşkta yahut işte bedbaht olup istikamet değiştirmeyenler,

Düşlerini gerçekleştirmek için risk almayanlar,

Hayatlarında bir kere dahi mantıklı tavsiyelerin dışına çıkmamış olanlar,

Yavaş yavaş ölürler…

Pablo NERUDA

“Homeostoz” bedenimizin olağan şartlardaki doğal durumudur (yeni alınmış parıl parıl bir arabayı düşleyin…) Sağlıklı bir kişi bir kafede oturmuş sevgilisini düşünürken muhtemelen homeostoz durumundadır. Kalbi olağan ritmde, kan basıncı, teneffüsü olağandır. Biraz çapkın olan bu beyefendi yan masadaki kızı kesmeye başlar, bu ortada beklenen sevgili içeri girer ve işin rengi değişir. Önemli bir ağız dalaşı başlar. Çocukcağızın kalp suratı, teneffüsü artar. Kan başına yükselir , cilt kızarır, ter basar, ağız kurur. Çünkü beden şu an korunma reflexinde yani ‘’Allostoz’’ durumundadır.

Kızcağız çıkıp masraf, bizimki bir ‘’pufff!’’ çeker ve tekrar olağan duruma/homeostoz hala döner. Bu temel iki mekanızmayı beynimiz ‘HİPOTALAMUS’ yolu ile denetim eder.

Yukardaki toplam bölgeye genel tarifi ile ORTA BEYİN denir. Burda;

⦁ Talamus : Beynin dinomosu ve giriş kapısıdır. Düşük elektrik burda üretilir, bedene gelen tüm bilgi beyne buradan postalanır

⦁ Hipotalamus : Hormonal (kimyasal) ve sinirsel(elektriksel) yolla , tüm beyin yapılarından gelen buyrukları bir ortaya getirir birleştirir ve Homeostoz ve Allostoz’ı oluşturur.

⦁ Hipofiz : Hipotalamus’un buyruk eri patacısıdır.

⦁ Amigdala : Duygusal bellek deposudur.

⦁ Hipokampüs : Uzun müddetli bellek deposudur.

⦁ Bazal Ganglion : Beden hareketleri, uyanık olma, öğrenme, duygusal tabir üzere özellikler de yardımcıdır.

⦁ Limbik Sistem : Üstteki 6 kısmın genel ismidir. Bilinçaltı denen durumun temel etmenidir.

Aşağıda gözlenen beyin sapı ise ilkel beyin kısmıdır. Zeka /akıl gelişmeden evvel mecburî olan nefes alma, kalp suratı üzere temel özelliklerimizin çıkış/yönetim merkezidir.

HPA Hipotalamus, pituiter(hipofiz) ve Adrenal (böbrek üstü bezi) ise genel olarak beynin bedenin Homeostoz halde olağan çalışması ya da Allastoz; müdafaa moduna girmesi için gerekli temel yoldur. Allastoz’ı beynin fren yahut sigorta sistemi olarak düşünebilirsiniz. Hipotalamus ise beynin tamircisidir. Otomobil teklemeye başladığı vakit (şeker, tansiyon, kolesterol, tiroid hormon seviyeleri azalmış yahut artmışsa ) direkt devreye girer. Tamirci tamiri iki yolla yapar elektrik ve kimyasal. Kimyasal yol hipofiz üzerinden hormonların seviyesinin denetimi biçiminde olur.

Allostoz’daki (bozuk) bir yapı da hormonlar (kortizol, norepinefrin, CRH) beyin ön bölgesi + hipokampusu İNHİBE(durdurma), Amigdalayı exite (uyarma) hale girer (Depresyon, anksiyete, otizim üzere rahatsızlıklarda büyümüş çok uyarılmış amigdala tesiri kısıtlanmış beynin ön bölgesi, hipokampüs kelam hususudur ).

Hipofiz’in salgıladığı;

Vazopresin : Azalırsa muhakkak yaş üzeri sık idrara çıkma

FSH- LH : Bayanda adet düzensizliği

Testesteron : erkekte sperm üzertimi, kalp damarını gevşetme

Ostrojen : Bayanda yumurtalık çalışması

Prolaktin : bayanda süt üretimi gerilimin azalması

Tiroit : güç üretim ve taşınması, yağ – şeker metabolizması ( depresyon ve bipolar bozuklukta TSH ve TRH düzeyi düşüktür.)

Hipofizin salgıladığı bu hormonların birçoklarının (kortizon, pragesteron dahil olmak üzere ) üretiminde ise KOLESTEROL temel yapısal moleküldür.

Kolesterolün kıymetli kısmını beden üretir, çok azı besinlerle alınır. Kolesterol tıpkı vakitte antioksidandır. Vitamin (A,P, E kullanımı ve D vitamini üretiminde gereklidir. Beyin, damar, kalp hastalıklarında yüksek kolesterol tesirlidir. (Ancak son periyotlardaki yağ ve yumurta içermeyen kolesterol diyetleri mutlaka yanlıştır; Eski bilgilere nazaran yağlar bedende kolesterole dönüşür. O ise damarları tıkar, kalp hastalığı ve felçe yol açar. Kırmızı et kan basıncını artırır, kansere yol açar.)

Yeni fikir KETÖJENİK diyet daha mantıklıdır. Daha yüksek yağ, et, zerzevat buna karşılık en az seviyede şeker( Bu prosedür epilepsi, Parkinson, Alzheimer hastalarında olumlu sonuçlara yol açmıştır.)

(Jonh Hopkins Medicol İnstitutions, Dr John M. Freeman 10 yıllık çalışma sonucu)

⦁ Clinical Cardiolayy

⦁ İnternol Medicine

⦁ Jac Cordioloyy mecmua yayınları…

Beynin kendini yapılandırma sistemi : PLASTİSİTE

Plastisite hücreler ortası irtibat sayısının artması demektir. ( Yeni nöron üretimi olmadığı için de mükkemmel bir kendini muhafaza kurtarma stratejisi/ formülüdür.

Üstteki üçgeni hastalıklar açısından incelersek ;

Travma/aşırı gerilim BÖB + (artmış)

Depresyon Amigdala + BÖB ve Hipokampüs – (Azalmış)

Menepoz BÖB +

OKB BÖB + (Özellikle ön singulat ginus)

İntahar BÖB + (Özellikle ön singulat ginus)

Şizofreni BÖB +

İlaçlarının tesiri çoğunlukla LİMBİK sistem yolu iledir. İlaçlar kısaca kullanıldıkları an beynin ön bölgesinin misyonunu üstlenmeye çalışır.Ancak bunlar beynin plastisilerini artıramaz.Plastisite hücreler ortası (dendrit) artması ile oluşur.

Latince ve bilimsel jargon düşünce verdi ise kısa bir şiir ile orta verelim ;şizofren olarak sınıflandırılan Serhat DİLSİZ’in cezaevinde ve Manisa Akıl Ruh Sıhhati Hastanesi’nde yazdığı şiirle;

Bilinmez hangi düş hatırlatır yarını

Kim çelme taktı hayatına

Bileğinde deri zincirlerin izi

Sünger kaplı hücreden hatıra

Üstüne oturan kırmızı gözlü sırtlanın

On iki mikro dalga dudaklarından

Salyalar damlıyor ağzıma

İçimdeki parmaklıkların içinden

Bilinmesi benden çıkartmaya çalışan bir ecza

Toplu cinayetler aklımda

Bu bana bilinmezden verilen bir ceza …

Ben beynimin başı hoş haliyim

Volta da elli altı

Baş kırık altı

Hücrenin metresi üç

Bir serhat bir bilinmez yürüyen bir vücutta iki

damarlardan geçen ecza bin mikro gram

Kimi ulak kimi ruj lekeli

Yarısı yanmış yarısı kalmış

Onlarca izmarit tükürmekteyim

Her nefeste yarına daha var

Bir sigara… yarım sigara… son sigara…

Üstte anılan şeytan üçgeninin (!) terapisinde kullanılan neuroterapi’yi öbür yazılarımızda inceleme bahtınız var.

Şu an size çok yeni bir iki tedavi/terapi sistemlerinden bahsetmemiz güzel olacaktır.

⦁ İçmiş olduğunuz su da mutlak surette magnezyum ölçüsünün kalsiyum eşit olmasını arayın. (satılan bir çok su da bunu bulmanız çok güç olsa da!)

⦁ Q 10(Koenzim 10) hücresel güç gereksinimini karşılar.

L kartinin, keratin,karnosin, magnezyum ve kalsiyumla bitlikte ATP etkinliğinde vazifelidir. Antioksidandır, kalbi güçlendirir, Alzheimer ve parkinson’da faydalıdır. Diobetle gerilimde tesirlidir.

⦁ Lipoik Asit : Şeker hastaları, kanserde durdurucu yapısı mevcuttur.

⦁ EDTA
: Damar yolu ile uygulanır. Ağır metallerin tümünde tesirlidir. Damar sertliğine sebep olan kalsiyumu temizler. Hipertansiyon, kladikasyon (bacak damar tıkanmasına bağlı yürüme ağrısı) tesirlidir.

Genel olarak hislerimiz bize hakim olduğu sürece, zekamız (iyi yahut makûs şekilde)hiçbir şey yapamaz. Tutkular mantığı bastırmıştır.

Yani genel olarak iki zihnimiz vardır : biri düşünür oburu hisseder( kalbimiz ve beynimizin zihni).

Duygusal beynimiz akılcı beynimizden çok evvel gelişmiştir. Duygusal hayatımızın en kıymetli ve eski kökü koku duygusudur. Koku lobu merkezi de 2 farklı nöron katmanından oluşur:

⦁ Merkez alınan koku yenilir mi? cinsel açıdan uygun mu? Yaklaş, doku düşman mı? Kaç yahut kovala iletilerini verir.

Duygusal beynin temel katmanları limbik sistemdedir (limbus Latince yüzük demektir). Limbik sistem geliştikçe 2 maharet geliştirdi: Öğrenme ve hatırlama. Bu ise bizi tüm öteki canlılardan ayırdı. Öbür canlılar üzere akıllıca/zeki seçim yapma, değişmez otomatik reaksiyon vermenin yerini artık etrafın reaksiyonuna uyan ince ayarlı reaksiyonlar almıştı. Bir etrafın reaksiyonuna uyan ince ayarlı reaksiyonlar almıştı. Bir yiyecek öldürüyorsa ondan kaçınma, pis kokulu bir eşi seçmeme…

Daha sonra gelişen neokorteks ise işi daha ileri götürdü. Hisler yolu ile alınan bilgilerin kompleks işlenmesini Amigdala (latince badem demektir) duygusal belleğin ana deposudur (cingulate gyrus’la birlikte). Olağanda tüm duyu organları (göz, kulak, deri…) sinyalleri talamusa yollar, bunlar neokortekse yollanır, burda birleşir ve gerekli yanıt verilir.

Fakat limbik sisteme giden/gelen bu temel ana yolun dışında kısa ve süratli bir yol daha vardır; küçük bir nöron demeti talamustan direkt amigdalaya gitmektedir. Bu yol amigdalanın korteksin karşılığı şimdi hazırlanmadan şipşak bir karşılık verilmesini sağlar. Neokorteks yavaş lakin donanımlı bir ince ayarlı reaksiyon üretirken, amigdala bu kestirme yol sayesinde bizi çabucak harekete geçirir (yani kimi duygusal reaksiyonlar şuurlu hiçbir katkı olmadan oluşabilir). Bu karşılık sonuç olarak dikkatsizdir, olay katılaşmadan harekete geçme manası taşır. Bize çılgın talimatlar verir. Amigdala bu acil durumu geçmişteki bilgi korteksine dayanarak yapar (birini görürüz ve yüzü bize amcamızı anımsatır; hipokampustaki bilgi sürece bunu sağlamıştır. Lakin nedense adamdan birden hoşlanmayız çünkü amcamızı hiç sevmeyiz; bunu ise amigdala üretir.

Farelerdeki deneylerde bu ekspres, süratli yolun 12 msn (milisaniye= saniyenin binde 12’si) olduğu saptanmış beşerde 24 msn olduğu düşünülmektedir. Talamustan neokortekse ulaşan yol ise bunun 4 katı surattadır.

Beynin amigdalanın ani atılımlarına karşı bir tampon vazifesini ise prefrontal loblar yapar.

Sağ prefrontal loblar kaygı, öfke ve gibisi tüm olumsuz hislerin merkezidir. Sol lob ise sağ lobu bastırarak bu hisleri denetim eder.

Prefrontal lob amigdala devresi hasar görmüş şahıslarda bu nedenle zeka yahut bilişsel yetilerde bir bozulma olmaz ancak duygusal bilgi haznesine ulaşım yetersi z olduğu için geçmişe ilişkin duygusal derslere ulaşma mümkün olmadığı için bu bireyler duygusal seçimlerde zorlaşırlar.

Kısaca önsezi ve hislerimiz değerlidir. Kuru mantık bundan sonra devreye girer. Hislerimiz mantıklı olmamız için gereklidir.

Aslında epilepsi tedavisinde kullanılan ilaçların (Zyprexa, Seroquel, Risperdol vb.) şizofreni nöbetini tetiklemesi da biraz buna dayanır. Çünkü bu ilaçlar dopamin salgısını arttırır, dopaminse şizofreni nöbetini arttırır.

Bir epilepsi nöbeti beden için çok önemli bir uyarıyı ortaya çıkarır. Vücudumuz hayati bir tehlikededir. Bunlar karşısında nörokimyasal uyaranlar (nörotransmitterler; epinefrin, norepinefrin, dopamin vb.) süratle karşı koyma iletisini amigdalaya yollar. Amigdalanın ekspres cevabını yukarda anlattık. Ne yazık ki epilepsi hastalarında şalter yani prefrontal lobların hareketi durdurulmuş haldedir. O nedenle bu tıp hastalarda yapılacak olan nöroterapi seanslarında frontal lobun güçlendirilmesi ön plana alınmak zorundadır.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir