ERGENLİK DÖNEMİ KİŞİLİK GELİŞİMİ

Ergenlik devri insan hayatının dönüm noktalarından biridir. 12-13 yaşlarında başlayıp 19-20 yaşlarına kadar devam eden fizikî ve ruhsal olarak çok büyük değişimlerin yaşandığı bir devirdir. Fizikî değişime nispeten daha kolay ahenk sağlayan ergenler, ruhsal gelişimlerinde bocalamaktadırlar. Ergenlerden kimileri bu devri rahat atlatırken, birçoğu derinden etkilenmekte, ağır bir buhran ve karmaşa yaşamaktadırlar. Freud´a nazaran ergenlik yılları, içgüdüsel gücün yine genital bölgede harekete geçtiği bir periyottur. Freud, çocukluk mühletince kurulmuş olan id, ego ve süperego ortasındaki istikrarın, yine bozulduğunu söyler. Cinsel dürtüler gencin, çocukluk devrinde yaşadığı fallik devirdeki çatışmaları tekrar yaşamasına yol açar; fakat romantik bağlar bu kere aile dışında aranır.

Ergenlik devri kimlik oluşumunun gerçekleştiği, netleştiği bir safhadır. Erik Erikson´a nazaran yetişkinliğe sağlıklı geçişin en kıymetli şartı kimlik kazanmadır. Kimlik, bireyin kendine mahsus davranış ve fikir bütünü, diğerlerinden ayıran farklılıklarıdır. Kimliğin oluşması süreci ergenlikten çok evvel başlar ve evvelki periyotlarda başarılı sonuçlar alınması yetişkin kimliğine geçişi de kolaylaştırır. Vücudu, çok kısa bir müddet içinde yetişkin görünümü alan ergen, artık çocuk üzere davranmayacağını anlar ve “Ben kimim?” “Yaşamdaki gayelerim neler olmalı?” üzere sorularla kendini sorgular; geleceğe dönük kararlar almaya ve benliğini oluşturmaya başlar. Toplum içinde kendi seçtiği ideolojiye uygun bir rol bulursa kimlik kazanır. Bunu başaramayan ergenlerdeyse kimlik krizi devam eder. Pek çok denemeyle bu kriz çözülmezse, ergen kimlik düzensizliğine düşebilir ya da olumsuz bir kimlik geliştirebilir.

Ergenlerde farklı kimlik statüleri vardır. Bunlar, erken bağlanmış, kaoslu, kararsız ve başarılı kimlik statüleri.Erken bağlanmış kimlik statüsündeki ergenler, bir karar alma sürecinden geçmemiş, kimlikle ilgili tüm kararları ekseriyetle ebeveynleri tarafından belirlenmiştir. Yetişkinliğe geçiş pürüzsüz ve çatışmasız yaşanır. Kaoslu kimlik statüsündeki ergenlerse bir kriz yaşamaz ve mesleksel rol seçimiyle ilgili olarak da bir güdüleri bulunmaz. Bunlar bir kimliğe bağlanmaktan büsbütün kaçınma eğilimindedirler. Karasızlarsa bir kimlik krizi yaşarlar; dertleri yüksek ve karar alma süreci uzun müddet devam eder; bu nedenle ergenlerin, kendileriyle en ilgili oldukları statüdür. Başarılı kimlik statüsündekiler ise kimlik krizini atlatmış ve kimliğe bağlanmayı gerçekleştirmiş ergenlerdir.

Ergen kimliğini oluştururken belli evrelerden geçmektedir. Birincisi bağımsız olduğunu hissetmesidir. Ergen farklılığını kendine kabul ettirmek ve diğerlerine onaylatmak muhtaçlığı hisseder. Ebeveynlerle çatışma başlar. Bu periyoda kadar anne ve babanın tesiri altında olan onlara itaat eden ergen, başkaldırmaya, kendi istek ve hareketlerini gerçekleştirmeye çalışır. Bağımsızlığa ihtiyaç duyan gençler için konut, birden fazla vakit anlaşılmazlığın ve çatışmaların ortaya çıktığı bir yer olarak görülmeye başlanır. Anne babanın çocuğun gözünde ülkü olma niteliklerini kaybettiği devir tekrar bu devirdir. “Her şeyi en düzgün annem ve babam bilir” niyetinin yerini yavaş yavaş “annem babam nereden bilecek, onların periyodu geçmişte kalmış, ben onlardan daha âlâ bilirim” üzere niyetler alır. Ergenin isyanında mantık yoktur, başkaldırı içgüdüseldir. Ergenin başkaldırısını ebeveynler anlayışla karşılar, onun niyetlerine hürmet duyarlarsa, onun bağımsızlığını kabul ederlerse sorun çözülür. Davranış ve kanılarına hürmet duyulmayan, alay edilen, aşağılanan ergen silik bir kişilik yapısı geliştirir ve diğerlerinin peşinden masraf. Konutta yaşanan çatışmalar çok sık ve şiddetli olmaya başlamışsa, gençlerin, kendilerinin istenmedikleri kanısına kapılmaları da mümkündür.

Ergenler bu periyoda kadar etraflarından etkilenmişlerdir. Lakin bu devirde gaye belirleme ve bu maksatları gerçekleştirme tarafında adımlar atmaya başlayacaktır. Bu devirdeki gayeler daima değişkenlik arz eder, kısa periyodiktir, tutarsızdır. Ebeveynler ergeni anlamaz dayatmada bulunursa çatışma yaşarlar. Örneğin bu yaşlarda müzisyen olmak, sportmen olmak üzere istekleri ailece gereksiz görülüp farklı meslekler tercih etmesi istenir. Ergen engellendiğinde bağımsız bir birey olma teşebbüsü sonuçsuz kalır. Kendi içindeki yetenekleri açığa çıkarma ve başarılı olma, ilgi çekme eğilimindedirler. Başarısız oldukları hususlarda çok çabuk vazgeçerler.

Bu devirde arkadaşlık bağları değer kazanır. Sırlarına rahatlıkla paylaşabileceği sağlam dostluklar arar. Bulduğunda da çok bilinmeyen bilgileri onunla paylaşır, otoriteye başkaldırı için dayanak arar, birlikte kendilerine has yerler belirlerler, paylaşımlarda bulunurlar. Ergenden dostuna ihanet ederse, bu sırdaşını satmak demektir ve güvenilmez kişi etiketi vurulur. Ailenin bu mevzudaki tavrı; ergenin ilerde toplum tarafından kabul gören, güvenilen, hürmet duyulan bir kimlik kazanması için çok değerlidir. Karşı cinsle alakalarda ergen, hazzın yönelimi açısından kimliğini netleştirir. Karşı cinsle irtibat kurduğunda ve beğenildiğinde bu gerçekleşir. Fakat engellendiğinde, suçlandığında, teşebbüslerinde başarısız olduğunda kendini kıymetsiz hisseder ve ileriki yaşlarda evliliğinde sıkıntılar ortaya çıkar. Dış görünüşlerine çok değer verirler. Kendilerini fazla uzun, fazla kısa, şişman, yakışıksız bulabilirler. Bu da kimi gençleri dikkat çekmek ya da farklı görünmek isteğiyle giysisiyle, makyajıyla, saç rengi ya da biçimiyle öne çıkma uğraşı göstermeye iter.

Ergenlik periyodunda hislerde farklılaşmalar, iniş çıkışlar yaşanabilmektedir. Gençler bir gün çok memnunken, sonraki gün çok üzgün olabilirler. Vakit zaman hislerini ve heyecanlarını denetleyememeleri de sık görülen bir durumdur. Ergenlik birinci cinsel tecrübelerin de yaşandığı devirdir. Kızların kendilerini beğendirmeye çalıştığı, erkeklerinse pek tanımadıkları yeni vücutlarını denetim etmeye çalıştıkları bu periyotta, utangaçlık ya da sıkı geleneklere bağlılık, bu hususun aile içinde ya da gençler ortasında konuşulmasına mahzur olur. Bu da gençlerin dürtülerinden utanç duymasına ve hayallere sığınmasına neden olabilir. Etrafa olan ilgilerini kesip, kendilerini hayallere veren gençler, böylelikle mastürbasyon yapmayı keşfederler. Mastürbasyon ya da kişinin kendi kendini tatmin etmesine dünyanın her yerinde yaygın olarak rastlanmaktadır. Yapılan araştırmalar erkeklerde ki oranın kızlara nazaran daha fazla olduğunu göstermektedir. Rahatlama, hayal görmek biçiminde de olabilir. Gençler bu hususta cezalandırıldıklarında suçluluk, cinsel doyumsuzluk yaşayabilirler. Ailelerin bunu olağan bir davranış olduğunu kabul edip çocuklarıyla cinsel bahislerde daha rahat ve bilgilendirici konuşmalar yapmaları gerekir.

Ergen belirli hususlarda başkan olma, kelam sahibi olma sorunluluk alma eğilimindedir. Bulunduğu toplumsal etrafta yeteneklerini göstererek hayranlık uyandırmak, liderlik etmek, yönlendirmek, organize etmek ister. Bu husustaki başarısı özgüvenini artıracak, diğerlerinin sorumluluklarını alabilme, bir kümesi yönetebilme, yönlendirebilme nitelikleri kazanacaktır. İleriki hayatında da bu aile reisi olabilme, işyerinde yönetici olabilme, tertip yapabilme özelliği kazandıracaktır.

Dünya görüşünün, ideolojik yaklaşımının oluşması da bu devrede gerçekleşir. Benimsediği görüşlerde çok katıdır, fanatiktir. Buradaki hedefi boşluktan kurtulmak, bir kümeye ilişkin olmak, bir takviye muht
açlığı hissetmektir.

Ergen kimlik oluşturma sürecinde cesaretlendirilir, desteklenirse kendine has bir kimlik oluşturur ve ruhsal açıdan sağlıklı olur. Bu periyotta kimliğini netleştiremezse daima kimlik karmaşası yaşayacak, bocalayacak ve kimlik buhranı ortaya çıkacaktır. Aykırı kimlik geliştirebilir, otoritenin kendisinden istediği her şeyin aksisini yapmak onun için tek ölçüt olabilir. Daima herkesle hengameli, aksi ve inattır. Devam eden hayatı müddetince mutsuz olacak, meseleler yaşayacak, anksiyete, depresyon, kişilik bozuklukları, obsesyonlar v.b. üzere hastalıklı kimlik örüntüsüne sahip olacaktır.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir