Mükemmelliyetçiliğin Kendisi Mükemmel Mi?

Yaptığınız rastgele bir iş için uzun uzadıya vakit harcıyor lakin yeniden de ortaya koyduğunuz iş için çok yeterli olmadı daha güzel olması için uğraşmalıyım diye düşünüyorsanız ya da en uygununu yapmalıyım fikri aklınıza üşüşüp duruyorsa mükemmeliyetçiğin tatlı tuzağına düşmüş olabilirsiniz. Mükemmeliyetçilik, kişiyi başarmaktan ve memnun olma yolundan alıkoyduğunda hüzne ve tasaya sebep olduğunda kişi için sorun olur. Mükemmeliyetçiliğin olumsuz çıktıları, yanılgı yapmaktan kaygı etmek, işi düzgün yapamamaktan ötürü kaygılanmaktır. Ne yazık ki bu durumda kişi kendi yeteneklerinden kuşku etmeye başlar.
Mükemmeliyetçi döngünün sebep olduğu olumsuz hisler ve başarısızlık, ruhsal açıdan kişiyi yıpratır.

Yoksa siz de mi mükemmeliyetçisiniz? İş yerinizde ya da okulda, bağlantılarınızda en düzgün olmaya mı çalışıyorsunuz? Çağdaş dünyanın bize dayattığı en yeterlisi ol, yarışmacı ol sloganı maalesef depresyon ve anksiyete hastalıklarını tetikliyor.

Mükemmeliyetçiliğin düşünsel süreçlerine mercek tutacak olursak öncesinde biraz bilişsel çarpıtmalar(düşünce hataları)dan kelam etmek gerekir. Psikoloji biliminde niyet hatası(bilişsel çarpıtmalar) olarak tanımladığınız on tane düşünme tarzı vardır. Ben fikir yanlışlarını şu formda tanımlıyorum: Düşünürken düştüğümüz yanlışlar. Evet, hepimiz düşüyoruz bu kusurlara, kimimiz biraz kimimiz fazla. Ama bunu hiç deneyimlememiş insan yoktur diyebiliriz. Pekala, hepimiz az ya da çok bunu yaşıyorsak nerede sorun çıkıyor? Yanıt, sıklık. Niyet yanılgılarımızın öbür ismiyle bilişsel çarpıtmalarımızın sıklığı artınca hayatımız olumsuz istikamette etkilenmeye başlıyor.

On tane bilişsel çarpıtma vardır dedik, mükemmeliyetçiği besleyen niyet yanlışında duralım yani Siyah Beyaz Fikir Kusurundan konuşalım biraz. Bu niyet tarzında iki kategori vardır, kişi yaşadıklarını bu iki kategoriden birine koyar yani ya siyah ya da beyaz kategorisine yerleştirir.Kişi için gri ya da diğer renk seçenekleri yoktur. Mesela yaptığı bir işi ya çok düzgün olarak etiketler ya da çok makûs. Elbette bir iş yaparken performans sergilerken düzgün olmasını isteriz bunun için emek de veririz, bu fonksiyonel bir davranıştır.Fakat siyah beyaz değerlendirmesi yapan kişi en yeterlisi için çabalayabilir. Bu durum da haliyle tasa doğuracaktır. Zira en güzelini yapmaya çalışmak korkuyu artırır. Dert şayet bizi olumsuz istikamette etkileyecek kadar artarsa performansımızı sergilemekte zorluk yaşarız. En düzgününü yapmalıyım standardı altında korkunun artması beklenen bir durumdur. “ Çok heyecanlandım performansımı ortaya koyamadım.” Cümlesini tanıdıklarınızdan duymuşsunuzdur.

Siyah Beyaz düşünme biçimi diğer renklere karşı kördür.Değerlendirmeye alınan 2 durum vardır öbürleri es geçilir yani değerlendirmeye alınmaz. Örneğin kişi kendisini değerlendirirken yalnızca en yeterli olarak düşündüğü işleri dikkate alır düzgünleri dikkate almaz. Hasebiyle kişinin olumlu kendilik değerlendirmesi başlığının altına yazacağı hususların sayısı azalır . Bu durum kaçınılmaz olarak kişinin özgüvenini aşağı çekecektir.

Bir öğrenciyi ele alalım. Tüm imtihanlar başarılı değilsem başarısız biriyimdir halinde düşündüğünü varsayalım. Bu öğrencimiz bir imtihanda başarısız olduğu takdirde başka başarılı olduğu imtihanları göz önüne almayarak kendine başarısızım etiketi yapıştıracaktır. Başarız olduğunu düşündüğü anda kendini memnun huzurlu hissedebilen biri olabilir mi? Sanırım olamaz. Bu kişi mutsuz ve korkulu hissedecektir muhtemelen, bu his ve kanılar kişinin davranışlarını da olumsuz istikamette tesirler. Duruma bir de tersten bakalım, tüm imtihanlarda başarılı olma standardı belirlemeyen birçok imtihanda başarılı olmayı hedefleyen bir öğrenci düşünelim. Bu kişi imtihanlara girdiğinde daha fonksiyonel bir telaş yaşar, yani performansını daha uygun gösterebileceği bir tasa düzeyi olacaktır.

Genel olarak baktığımızda mükemmeliyetçilik bize dayanak olmaktansa işleri çıkmaza sokar üzere durmaktadır. William Shakespeare’in bir kelamına burada kulak vermek gerekiyor sanırım: ‘’ Güzel ol ancak çok düzgün olma.’’

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir